Biologia zapylania roślin

dr Marcin Zych

Wykład monograficzny – 30h, semestr zimowy

Zaliczenie na podstawie obecności

1. Kwiaty, zapylanie i zapłodnienie: Co to jest kwiat i do czego służy? Dlaczego zwierzęta odwiedzają kwiaty? Przypadki Ficus i Yucca. Kwiatostany: typy i funkcja. Zmiany barwy kwiatu w trakcie kwitnienia i co z tego wynika. Trendy ewolucyjne w budowie kwiatów. Koszty i zalety zoogamii. Zapylenie - akt mutualizmu czy pasożytnictwa? 
2. Obco- i samopylność, sposoby uniknięcia samozapylenia (systemy reprodukcyjne roślin). 
3. Efektywna płeć roślin. Zalety i wady obco- i samopylności. Zapylenie i co dalej? Dobór płciowy u roślin: wyścig łagiewek pyłkowych, wybór "ojca" nasion, selektywna aborcja zalążków. Samoniezgodność (podłoże genetyczne i biochemiczne). Dichogamia - ewolucja i skutki. Heterostylia - sposób na obcopylność, czy optymalizacja transportu pyłku? Zapylanie roślin apomiktycznych.
4. Generalizacja i specjalizacja systemów zapylania roślin .
O efektywności zapylania: co to znaczy "dobry zapylacz"? Jakość przenośników (wektorów) pyłku - odwiedziny a zapylenie. Wierne zapylacze. Wady i zalety specjalizacji (krótko- i długookresowe). Co sądzić o syndromach kwiatowych? Czy wszystkie rośliny to generaliści?
5. Kwiaty i zwierzęta, czyli krótka historia pewnego układu.
Koewolucja okrytozalążkowych i owadów - hipoteza ortodoksyjna. Szczątki kopalne kwiatów i zapylaczy. Jak zapylane były kopalne rośliny nasienne? Welwiczja i sagowce, czyli kto przeoczył muchy? Hipoteza wielokrotnego, niezależnego powstania zoogamii. Hipoteza "lepszej jadalności" okrytozalążkowych. Teoria związanych stanów przejściowych.
6. Entomogamia I - zapylanie przez owady.
Zapylanie przez prymitywne owady. Czy termity zapylają kwiaty? Chrząszcze - zapylacze czy roślinożercy. Rośliny wytwarzające ciepło. Muchówki - rodziny wyspecjalizowane: bujankowate, bzygowate - przystosowania.
7. Entomogamia II.
Zapylanie przez motyle - przystosowania. Motyle - ewolucja kwiatów o długich ostrogach. Motyle nocne i dzienne - dwa odrębne modele żerowania. Skrajna specjalizacja - przypadek Yucca i Glochidion.
8. Entomogamia III.
Zapylanie przez błonkówki - przystosowania. Apoteoza pszczoły miodnej - fakt czy legenda? Czy pszczoły widzą czerwień? Pszczoły Euglossa i zapachy kwiatowe. Błonkówki i figi. Zapylanie przez mrówki: dlaczego tak rzadkie? 
9. Ornitogamia - zapylanie przez ptaki.
Różnorodność i charakterystyka ptaków żerujących na pyłku i nektarze. Charakterystyka kwiatów ornitogamicznych. Dlaczego kwiaty "ptasie" są czerwone? Jak zapylane są kwiaty ornitogamiczne w Polsce - przypadek Campsis radicans. 
10. Terogamia - zapylanie przez ssaki i inne kręgowce.
Ssaki zapylające kwiaty: nietoperze, gryzonie i torbacze. Jaszczurki jako zapylacze; warunki ewolucji kwiatów jaszczurkowych.
11. Oszustwa kwiatowe (deceptive pollination).
Mimikra kwiatów. Uczenie się wzorów kwiatowych przez błonkówki. Oszustwa seksualne - przypadki Ophrys sphegodes i Drakaea glyptodon. Oszukańcze kwiaty a demografia gatunków - przypadek storczykowatych (Orchidaceae). Kwiaty pułapkowe.
12. Hydrogamia i wiatropylność okrytozalążkowych.
Hydrogamia pozorna i właściwa. Przystosowania do zapylenia przez wodę - przypadek Zostera maritima oraz Vallisneria spiralis. Wiatropylność nagozalążkowych. Okrytozalążkowe wiatropylne - prymitywne czy zaawansowane ewolucyjnie? Kwiaty wiatropylne - różnorodność budowy. Demografia i cykl życiowy roślin wiatropylnych. Alergie pyłkowe.
13. Zapylanie a ekonomia. 
Zapylanie roślin uprawnych. Ile warta jest pszczoła? Kryzys zapyleń i metody jego rozwiązania. Pszczoły - panaceum na wszystko? Introdukowane rośliny i "zamorskie" zapylacze. Co będziemy jedli w przyszłości? Ochrona sieci pokarmowych. Przyszłe kierunki badań nad zapylaniem roślin.

powrót