Badania etnobotaniczne na Podolu wschodnim (Ukraina)

Praktyki związane z roślinami i wiedza o nich są ważnym elementem codzienności mieszkańców Ukrainy. Dzięki finansowemu wsparciu grantu Narodowego Centrum Nauki mogłam podczas dziewięciu miesięcy badań terenowych rozmawiać z ludźmi o roślinach, o tym do czego ich używają, dlaczego są one dla nich ważne, jaką rolę odegrały w ich życiu. Obserwowałam codzienność mieszkańców Podola wschodniego na środkowej Ukrainie, uczestniczyłam w niej np. wspólnie zbierając rośliny, gotując, pracując w ogrodzie i na polu, uczestnicząc w uroczystościach, czy też pasąc krowy. Zbierałam też zielniki referencyjne, czytałam i analizowałam książki i czasopisma dotyczące roślin czytywane przez moich rozmówców. Wszystko to służyło poznaniu relacji ludzi i roślin na tym terenie oraz zrozumieniu dlaczego wyglądają one tak a nie inaczej, jaki wpływ ma na to polityka państwa, wzory czerpane z mediów, dyskursy dotyczące natury i naturalności itp. Badania prowadziłam wychodząc z założenia, że każdy z nas ma swój własny zielnik mentalny, na który składają się te rośliny, o których pamiętamy, które są dla nas z jakiegoś powodu ważne. Tym samym takie subiektywne zielniki tylko w pewnym stopniu przypominają skrupulatnie zbierane i przechowywane w systematycznie skatalogowanych pudełkach zielniki z instytutów botanicznych. Najbardziej są podobne do zielników w dawniejszym znaczeniu tego słowa, czyli kompendiów wszelakiej wiedzy na temat ważnych roślin wraz z szerokim kontekstem dotyczącym zarówno miejsc występowania, zastosowań jak i wierzeń z nimi związanych. To co je różni od tych ostatnich to to, że nie są one wyłącznie tekstualnym obrazem wiedzy i praktyk, zawierają w sobie też praktyki i wiedzę zapisane w ciele nosiciela zielnika w ich przed-tekstowej postaci. Jest to taka wiedza i umiejętności, które zdobywa się poprzez doświadczenie i często bardzo trudno opisać je słowami. Istotnym elementem projektu było odwzajemnienie się rozmówcom, którzy poświęcili swój czas, dzielili się wiedzą i życzliwością. Dlatego powstały filmy etnograficzne kręcone przy współpracy z dziećmi ze stroinieckiej szkoły (płyty z filmami zostały przekazane mieszkańcom wsi, jeden z filmów pokazano podczas święta wsi), uczestnicy badań przeprowadzili warsztaty dla dzieci w miejscowej szkole, wszyscy uczestnicy sesji fotograficznych otrzymali swoje zdjęcia.


powrót