Przystanek 7. Oszustwo popłaca?


Storczykowate (Orchidaceae) już od dawna fascynowały przyrodników złożonością systemów zapylania. Kwiat ich jest grzbiecisty i składa się z sześciu listków okwiatu, najbardziej charakterystyczny jest dolny listek zwany warżką, który stanowi zwykle „lądowisko” dla owadów. Słupek i pręciki storczykowatych zrastają się w prętosłup, zaś pyłek nie jest sypki, lecz posklejany w maczużkowate pakieciki zwane pyłkowinami. Całość stanowi bardzo precyzyjny mechanizm pozwalający z dużą dokładnością umieszczać ładunek pyłku na ciele zwierzęcia, a następnie na znamieniu słupka innego kwiatu. Storczykowate rozwinęły wiele ciekawych sposobów przywabiania owadów i ptaków. Niektóre uciekają się nawet do oszustw – kukułka szerokolistna czyli stoplamek szerokolistny (Dactylorhiza majalis) wabi owady silnym zapachem kwiatowym sugerującym nagromadzenie słodyczy – lecz nektaru brak. Oszukane zapachem pszczoły, trzmiele i muchówki zapylają kwiaty, nic w zamian nie otrzymując. W przypadku muchówek strategia ta działa bez zarzutu, jednak trzmiele i pszczoły potrafią nauczyć się, których kwiatów nie opłaca się odwiedzać. Okazuje się jednak, że duża zmienność wewnątrzgatunkowa kwiatów stoplamków skutecznie zapobiega rozpoznawaniu „oszustów” przez zwierzęta zapylające.

Storczykowate to w zasadzie rodzina tropikalna, licząca około 30 000 gatunków, w Polsce występuje zaledwie 50 gatunków tych roślin. Wszystkie objęte są ochroną prawną, a wiele z nich to rośliny narażone na wyginięcie ze względu na niszczenie ich naturalnych siedlisk.

Storczykowate często oszukują zwierzęta zapylające ich kwiaty.

Oszustwo może polegać na wytwarzaniu silnego zapachu sugerującego nagromadzenie słodyczy, mimo że jej w kwiecie brak, jak na przykład u stoplamka szerokolistnego, lub na upodobnieniu kwiatów do takich roślin, które oferują owadom nektar. Niektóre storczyki mają kwiaty podobne do samiczek pewnych błonkówek. Oszwabiają w ten sposób samce poszukujące partnerek.

Poprzednia Przystanek 6. Tylko dla wybranychNastępna Przystanek 8. Nabici w butelkę