{"id":17153,"date":"2025-08-19T13:33:42","date_gmt":"2025-08-19T11:33:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/?post_type=knoweledge_base&p=17153"},"modified":"2025-08-19T13:33:46","modified_gmt":"2025-08-19T11:33:46","slug":"skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem","status":"publish","type":"knoweledge_base","link":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/","title":{"rendered":"Skarby herbari\u00f3w \u2013 wywiad z kuratorem zielnika prof. dr hab. Marcinem Zychem"},"content":{"rendered":"\n
<\/div>\n\n\n\n

Co to jest Herbarium?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

– To inaczej zielnik, miejsce, w kt\u00f3rym przechowuje si\u0119 zasuszone ro\u015bliny, cz\u0119\u015bci ro\u015blin oraz r\u00f3\u017cne obiekty, kt\u00f3re s\u0105 zwi\u0105zane z ro\u015blinami i maj\u0105 warto\u015b\u0107 naukow\u0105 i historyczn\u0105. Okazy te mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce zwi\u0105zane ze znanymi postaciami albo z okre\u015blonymi wydarzeniami naukowymi i historycznymi.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Zasuszone ro\u015bliny przechowywane s\u0105 na kartach zielnikowych i s\u0105 skatalogowane. Dawniej herbariami lub herbarzami nazywano tak\u017ce ksi\u0105\u017cki, w kt\u00f3rych r\u00f3\u017cne ro\u015bliny by\u0142y opisywane i przedstawiane na rycinach. W herbarzach podawane by\u0142y miejsca wyst\u0119powania ro\u015blin i ich zastosowanie. W Polsce znany jest na przyk\u0142ad zielnik Szymona Syre\u0144skiego <\/strong>czy Marcina z Urz\u0119dowa.<\/a><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czym jest Herbarium wed\u0142ug Pana w\u0142asnej definicji, definicji jego tw\u00f3rcy i naukowca?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

– Bardzo cz\u0119sto zielniki, opr\u00f3cz warto\u015bci naukowej, nios\u0105 ze sob\u0105 pewien \u0142adunek sentymentalny, wspomnieniowy. Praca z w\u0142asnymi zielnikami to pewna retrospekcja tego, nad czym i gdzie si\u0119 pracowa\u0142o. Ka\u017cda karta to zapis miejsca, czasu i historii, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna \u201eodczyta\u0107\u201d z zasuszonej ro\u015bliny.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czym jest Herbarium \/ Zielnik dla botanik\u00f3w?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

–<\/strong> <\/strong>Zielniki stanow\u0105 bardzo wa\u017cny element dokumentacji naukowej w pracy z ro\u015blinami. Przede wszystkim zielnik jest dowodem na to, \u017ce jaka\u015b ro\u015blina wyst\u0119powa\u0142a w jakim\u015b miejscu, w konkretnym czasie. Dlatego tak wa\u017cny jest maksymalnie precyzyjny opis ka\u017cdego okazu.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Chyba najcz\u0119\u015bciej zielniki s\u0105 obecnie wykorzystywane do bada\u0144 filogenetycznych, czyli ustalania pokrewie\u0144stwa ewolucyjnego ro\u015blin. Badania takie prowadzi si\u0119 z wykorzystaniem informacji o sekwencji DNA r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci genom\u00f3w ro\u015blinnych. Aby uzyska\u0107 takie sekwencje, korzysta si\u0119 z materia\u0142u zielnikowego do izolowania DNA i powielania okre\u015blonych marker\u00f3w molekularnych. Z ca\u0142kiem sporym sukcesem mo\u017cna w ten spos\u00f3b pracowa\u0107 z zielnikami, kt\u00f3re maj\u0105 nawet po kilkaset lat. Mnie osobi\u015bcie udawa\u0142o si\u0119 wyodr\u0119bnia\u0107 DNA ze sto-, stopi\u0119dziesi\u0119cioletnich zielnik\u00f3w. I to wszystko mo\u017cna robi\u0107 siedz\u0105c sobie w laboratorium gdzie\u015b w Europie i studiuj\u0105c ro\u015bliny z po\u0142udniowo-wschodniej Azji, czy z Antarktydy.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Egzemplarz zielnikowy jest tak\u017ce niezb\u0119dnym elementem opisu nowych gatunk\u00f3w \u2013 czym\u015b w rodzaju odwo\u0142ania, czy zakotwiczenia gatunku w konkretnym, typowym osobniku.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Nierzadko w publikacjach naukowych wykorzystuje si\u0119 owady, kt\u00f3re w zielniku razem z ro\u015blinami bywaj\u0105 zasuszane. To te\u017c cenne \u017ar\u00f3d\u0142o informacji. Z zielnika mo\u017cna tak\u017ce pobiera\u0107 niewielkie ilo\u015bci materia\u0142u ro\u015blinnego, kt\u00f3re mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 do bada\u0144 mikroskopowych np. ziaren py\u0142ku czy anatomii r\u00f3\u017cnych organ\u00f3w ro\u015blinnych.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie dzi\u015b mo\u017cemy bada\u0107 ro\u015bliny bardziej szczeg\u00f3\u0142owo ni\u017c odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 tylko do ich budowy morfologicznej czy anatomicznej, ale zielniki nie przesta\u0142y by\u0107 bardzo wa\u017cne. By\u0142 taki moment, kiedy zacz\u0119to je uwa\u017ca\u0107 za archaiczny spos\u00f3b dokumentacji naukowej, by\u0142o to w momencie gwa\u0142townego rozwoju nauk molekularnych, genetyki, biochemii itd. Zacz\u0119to wr\u0119cz uwa\u017ca\u0107, \u017ce zielniki s\u0105 zb\u0119dne. Nie ma nic bardziej mylnego, poniewa\u017c dzi\u015b potrafimy je wykorzystywa\u0107 tak\u017ce do innych cel\u00f3w \u2013 chocia\u017cby do bada\u0144 ekologii czy biologii ro\u015blin. Dzi\u0119ki zielnikom mo\u017cemy bada\u0107 nawet relacje mi\u0119dzygatunkowe.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jakie jeszcze s\u0105 korzy\u015bci z korzystania z zielnik\u00f3w?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

– Analiza zielnik\u00f3w mo\u017ce nam sporo powiedzie\u0107 o zmianach morfologicznych, kt\u00f3re nast\u0119puj\u0105 w ro\u015blinach i s\u0105, na przyk\u0142ad, spowodowane zmianami klimatu. Przyjmijmy, \u017ce interesuje nas w jaki spos\u00f3b podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie dwutlenku w\u0119gla i podwy\u017cszona temperatura wp\u0142ywa na ro\u015blin\u0119. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do zielnika, mo\u017cemy zatem popatrze\u0107 jak zmienia\u0142o si\u0119 zag\u0119szczenie aparat\u00f3w szparkowych na li\u015bciach konkretnego gatunku na przestrzeni wiek\u00f3w. W Europie jest wiele starych kolekcji zielnikowych, kt\u00f3re maj\u0105 po 200, 300 lat i wi\u0119cej, i daj\u0105 szanse na podobne por\u00f3wnania.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jakie historyczne zbiory posiada Herbarium OBUW? Co by\u0142o impulsem do rozpocz\u0119cia pracy nad kolekcjami?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

– Nasz obecny zielnik jest stosunkowo m\u0142ody. Warto jednak wspomnie\u0107, \u017ce na UW istniej\u0105 faktycznie dwa zielniki. Jeden, kt\u00f3ry historycznie by\u0142 zielnikiem Ogrodu Botanicznego, jest obecnie Zielnikiem Wydzia\u0142u Biologii UW (akronim WA). Wynika to z historii: Ogr\u00f3d Botaniczny jest starszy od Wydzia\u0142u Biologii, ale obecnie wchodzi w sk\u0142ad jego jednostek. Pocz\u0105tkowo to w\u0142a\u015bnie Ogr\u00f3d Botaniczny, za\u0142o\u017cony w 1818 r. by\u0142 centrum nauk botanicznych Uniwersytetu Warszawskiego. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Micha\u0142 Szubert, <\/strong>za\u0142o\u017cyciel Ogrodu Botanicznego, wcze\u015bniej stypendysta Komisji Edukacji Narodowej, przebywa\u0142 d\u0142ugo w Pary\u017cu i tam pobiera\u0142 nauki u wybitnych botanik\u00f3w francuskich. Z Pary\u017ca przywi\u00f3z\u0142 zacz\u0105tek zielnika, kt\u00f3ry w dalszym ci\u0105gu istnieje i przetrwa\u0142 zawieruchy wojenne. Przez stulecia z tej kolekcji rozwin\u0105\u0142 si\u0119 obecny Zielnik Wydzia\u0142u Biologii, kt\u00f3ry liczy sobie oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona okaz\u00f3w. Jest jednym z bardziej znacz\u0105cych herbari\u00f3w w Polsce. Po II wojnie \u015bwiatowej zielnik ten przeszed\u0142 najpierw pod kuratel\u0119 Zak\u0142adu Systematyki i Geografii Ro\u015blin, a nast\u0119pnie Wydzia\u0142u Biologii. Ogr\u00f3d Botaniczny dalej korzysta\u0142 z jego zbior\u00f3w, ale Hanna Werblan-Jakubiec, \u00f3wczesna dyrektorka Ogrodu Botanicznego, wpad\u0142a na pomys\u0142, by stworzy\u0107 bardziej podr\u0119czny zielnik, w kt\u00f3rym gromadzone by\u0142yby arkusze potrzebne do dydaktyki i dokumentacja kolekcji Ogrodu, jego projekt\u00f3w badawczych i wypraw naukowych. Stworzyli\u015bmy wi\u0119c nowy zielnik, kt\u00f3ry jest wpisany do Index Herbariorum (centralnego rejestru herbari\u00f3w) pod akronimem WABG. <\/strong>Obecny zielnik Ogrodu jest wi\u0119c mniejszy, bo jego historia jest kr\u00f3tsza. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Ile okaz\u00f3w posiada Herbarium OBUW i z jakich region\u00f3w polski pochodz\u0105?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

– Kolekcja zawiera oko\u0142o 10 tysi\u0119cy kart zielnikowych.<\/strong> Znajdziemy w niej dokumentacj\u0119 bada\u0144 prowadzonych w kraju i za granic\u0105, szczeg\u00f3lnie bogato s\u0105 reprezentowane gatunki zbierane w po\u0142udniowo-wschodniej Polsce. Badacze z Ogrodu Botanicznego UW eksplorowali tamte obszary, mi\u0119dzy innymi tworz\u0105c plany zarz\u0105dzania Wigierskiego Parku Narodowego czy Puszczy Romnickiej, inwentaryzuj\u0105c gatunki chronione, gin\u0105ce i rzadkie. W tej cz\u0119\u015bci kraju toczy\u0142o si\u0119 tak\u017ce wiele projekt\u00f3w badawczych, w kt\u00f3rych sam bra\u0142em udzia\u0142. W zielniku jest sporo zbior\u00f3w z wypraw botanicznych, kt\u00f3rych celem by\u0142o wzbogacanie kolekcji Ogrodu.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Z jakich okaz\u00f3w jest Pan dumny? Dlaczego s\u0105 wyj\u0105tkowe, jak zosta\u0142y pozyskane? Jakie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z nimi ciekawe historie? Mo\u017ce Pan poda\u0107 jakie\u015b przyk\u0142ady?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

– Wszystkie nasze badania pozostawiaj\u0105 jaki\u015b \u015blad w postaci kart zielnikowych. Chyba najwi\u0119kszy zestaw ro\u015blin zebranych do naszego zielnika z konkretnej wyprawy to jest kolekcja z wyjazdu do Iranu. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
przek\u0142adam zielniki w g\u00f3rach Elburs w Iranie, fot. M.Zych<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Powsta\u0142o wtedy kilkaset kart zielnikowych bardzo interesuj\u0105cych dla nas ro\u015blin, m.in. z rodziny baldaszkowatych (Apiaceae). Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce dla mnie by\u0142y barszcze (rodzaj Heracleum), kt\u00f3rymi si\u0119 wtedy naukowo zajmowa\u0142em. Pami\u0119tam tak\u0105 histori\u0119, kiedy przek\u0142ada\u0142em zielniki w g\u00f3rach Elburs, na p\u00f3\u0142nocy od Teheranu, a ca\u0142a nasza ekipa biega\u0142a po ska\u0142ach i znosi\u0142a mi ro\u015bliny.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119tam ciekawe zdj\u0119cie znad Bajka\u0142u, z gazetami poprzyciskanymi kamykami, \u017ceby si\u0119 suszy\u0142y i nie odlecia\u0142y w dal. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
suszenie gazet do przek\u0142adania zielnika nad Bajka\u0142em, fot. M. Zych<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Sam problem pozyskiwania gazet nie jest czasem wcale b\u0142ahy. Je\u017celi cz\u0142owiek jedzie na badania autem, to transport gazet jest prosty \u2013 zabiera si\u0119 je z domu, ale samolotem \u2013 to ju\u017c jest problem.<\/em><\/p>\n\n\n\n

 Na przyk\u0142ad w czasie naszych bada\u0144 w Izraelu na pustyni Negev stan\u0119li\u015bmy przed powa\u017cnym wyzwaniem \u2013 sk\u0105d wzi\u0105\u0107 gazety? Zapomnieli\u015bmy zaopatrzy\u0107 si\u0119 w nie w Tel Awiwie. Na szcz\u0119\u015bcie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce gospodarz domu, kt\u00f3ry wynajmowali\u015bmy, pom\u00f3g\u0142 nam i zdoby\u0142 nar\u0119cze gazetek reklamowych z lokalnej drukarni . Dzi\u0119ki temu nasz zielnik wzbogaci\u0142 si\u0119 o okazy szachownicy perskiej i innych okaz\u00f3w wczesnowiosennej flory pustynnej. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Mamy te\u017c sporo zbior\u00f3w z Ba\u0142kan\u00f3w. Z USA mamy okaz sosny d\u0142ugowiecznej, kt\u00f3ry sam osobi\u015bcie zebra\u0142em w G\u00f3rach Bia\u0142ych, obszaru, na kt\u00f3rym rosn\u0105 najstarsze drzewa na Ziemi. Te sosny d\u0142ugowieczne mog\u0105 mie\u0107 nawet po 5 tysi\u0119cy lat. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Sosna jednoigielna w the White Mts w Kalifornii, zielnik z tego drzewa jest w naszych zbiorach z wyprawy do USA, fot. M. Zych<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Czego student, m\u0142ody badacz mo\u017ce nauczy\u0107 si\u0119, odwiedzaj\u0105c Herbarium OBUW?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

– Mo\u017ce zobaczy\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 ro\u015blin, kt\u00f3re normalnie nie wyst\u0119puj\u0105 razem i kt\u00f3re pochodz\u0105 z bardzo r\u00f3\u017cnych stref klimatycznych. Zielnik ukazuje budow\u0119 i wygl\u0105d konkretnej ro\u015bliny \u2013 jest przydatny wtedy, kiedy nie mo\u017cemy zdoby\u0107 i obejrze\u0107 \u017cywego okazu. Dla student\u00f3w wykonuj\u0105cych badania naukowe, to tak\u017ce dokumentacja ich pracy, materia\u0142y do kt\u00f3rych wraca si\u0119 p\u00f3\u017aniej, aby dokona\u0107 bardziej szczeg\u00f3\u0142owych oznacze\u0144 lub pomiar\u00f3w. W trakcie bada\u0144 terenowych nie ma niekiedy czasu, aby zidentyfikowa\u0107 wszystkie napotkane okazy. W takich przypadkach zielnik stanowi co\u015b w rodzaju notatki \u2013 czasem jest nawet na powr\u00f3t nawil\u017cany, \u017ceby konkretnej cz\u0119\u015bci ro\u015bliny przywr\u00f3ci\u0107 tr\u00f3jwymiarowy, oryginalny kszta\u0142t i przeanalizowa\u0107 jakie\u015b istotne cechy, wa\u017cne na przyk\u0142ad dla oznaczenia gatunku.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jakie w Herbarium OBUW wykorzystuje si\u0119 techniki jego ochrony?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

– Najmniej inwazyjna technika, je\u017celi chodzi o ludzi \u2013 to wymra\u017canie. Niestety zbi\u00f3r zasuszonych ro\u015blin bywa smakowitym k\u0105skiem dla r\u00f3\u017cnych grzyb\u00f3w, owad\u00f3w i innych bezkr\u0119gowc\u00f3w, kt\u00f3re ch\u0119tnie \u017cywi\u0105 si\u0119 suszem ro\u015blinnym, nie pogardzaj\u0105c papierem z kart zielnikowych. Pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zachodzi konieczno\u015b\u0107 dezynfekcji ka\u017cdych zbior\u00f3w zielnikowych. Kiedy\u015b metody bywa\u0142y naprawd\u0119 inwazyjne \u2013 zwi\u0105zki rt\u0119ci, arsenu, formaldehyd, DDT. Bywa, \u017ce nadal w starych zielnikach znajdziemy karty zielnikowe potraktowane takimi chemikaliami. Niekt\u00f3re pomieszczenia zielnikowe przystosowywano do gazowania. Raz na jaki\u015b czas pomieszczenie jest szczelinie zamykanie i wype\u0142niane gazem, na przyk\u0142ad dwutlenkiem w\u0119gla czy azotem. My na szcz\u0119\u015bcie jeste\u015bmy w tej dobrej sytuacji, \u017ce obecna kolekcja jest stosunkowo m\u0142oda i dost\u0119pne ju\u017c by\u0142y zamra\u017carki, w kt\u00f3rych da\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 bardzo nisk\u0105 temperatur\u0119.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z zasadami, karta wypo\u017cyczona z zielnika, wracaj\u0105c do pomieszczenia zielnika powinna wi\u0119c zosta\u0107 umieszczona na kilka dni w temperaturze co najmniej -30\u00b0C. Chodzi o to, \u017ceby wymrozi\u0107 wszelkie \u017cywe organizmy, kt\u00f3re mog\u0142oby tak\u0105 kart\u0119 zielnikow\u0105 zniszczy\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jakie jest Pana ulubione Herbarium na \u015bwiecie i dlaczego?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

– Bardzo dobrze wspominam najbogatszy zielnik na \u015bwiecie, czyli zielnik Kr\u00f3lewskich Ogrod\u00f3w Botanicznych w Kew, gdzie sp\u0119dzi\u0142em wiele wspania\u0142ych dni w nieprzebranych zasobach tego herbarium. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Praca by\u0142a do\u015b\u0107 ekstremalna, bo g\u0142\u00f3wne magazyny znajduj\u0105 si\u0119 w dolnych kondygnacjach, gdzie utrzymuje si\u0119 do\u015b\u0107 nisk\u0105 temperatur\u0119. Chodzi o to, by zachowa\u0107 odpowiedni klimat, niesprzyjaj\u0105cy rozwojowi owad\u00f3w, bo to wp\u0142ywa na kondycj\u0119 i d\u0142ugo\u015b\u0107 przechowywania ro\u015blin. Pami\u0119tam, \u017ce by\u0142em tam w lecie i po prostu marz\u0142em nieprzytomnie, wi\u0119c co kilka godzin musia\u0142em przej\u015b\u0107 si\u0119 po s\u0142o\u0144cu. Z drugiej strony bardzo mi\u0142o wspominam dni, kt\u00f3re sp\u0119dzi\u0142em w zielniku Ogrodu Botanicznego w Ja\u0142cie, na Krymie. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Zebrany przeze mnie okaz Heracleum pubescens z locus classicus <\/em>na Krymie, fot. M. Zych<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

To stosunkowo niedu\u017cy zielnik, ale bardzo bogaty, je\u015bli chodzi o ro\u015blinno\u015b\u0107 krymsk\u0105, te\u017c w du\u017cej mierze endemiczn\u0105. Pami\u0119tam specyficzny zapach suszonych ro\u015blin, ciep\u0142o i skrzypi\u0105c\u0105, pi\u0119kn\u0105 drewnian\u0105 pod\u0142og\u0119.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bardzo ciekawym zielnikiem, gdzie pracowa\u0142em by\u0142 zielnik w Leiden, w Holandii. Poza moimi ulubionymi barszczami, mia\u0142em szans\u0119 ogl\u0105da\u0107 tam niezwykle cenne zbiory zielnikowe z XVII wieku. By\u0142y to, mi\u0119dzy innymi, jedne z pierwszych zielnik\u00f3w pomidor\u00f3w przywiezionych z Ameryki – nie w postaci pojedynczych kart, ale wielkiej ksi\u0119gi, gdzie te ro\u015bliny by\u0142y zasuszone. Mi\u0142o te\u017c wspominam prace w zielniku Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Tak zwane Herbarium \u201eEn Tibi” przechowywane w Leiden \u2013 jeden z najstarszych zachowanych zielnik\u00f3w z XVII w. zawieraj\u0105cy m.in.
zasuszonego pomidora, fot. M. Zych<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Je\u017celi chodzi o polskie zbiory \u2013 to w\u0142a\u015bnie ten ostatni zielnik i zielnik Instytutu Botaniki PAN s\u0105 najwi\u0119ksze. Po nich, pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci zbior\u00f3w, jest zielnik Wydzia\u0142u Biologii UW.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W zielnikach panuje taka specyficzna, mi\u0142a atmosfera. Na og\u00f3\u0142, szczeg\u00f3lnie w starych zielnikach poza typowymi obiektami, czyli kartami zielnikowymi znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c inne kolekcje zwi\u0105zane z ro\u015blinami. To mog\u0105 by\u0107 jakie\u015b du\u017ce fragmenty ro\u015blin, zbiory nasion. Zielniki przechowuj\u0105 te\u017c ro\u015bliny przechowywane w alkoholu, formalinie – szczeg\u00f3lnie je\u015bli to s\u0105 jakie\u015b mi\u0119siste organy. Wszystko po to, \u017ceby nie traci\u0107 ich tr\u00f3jwymiarowo\u015bci i struktury. Wiadomo, \u017ce sp\u0142aszczanie, suszenie nie sprzyja na przyk\u0142ad mi\u0119kkim owocom. Poza tym w starych herbariach znajdziemy cz\u0119sto antyczne ryciny, plansze, kt\u00f3re ilustruj\u0105ce budow\u0119 ro\u015bliny. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jak widzi Pan przysz\u0142o\u015b\u0107 Herbari\u00f3w?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

– Funkcja zielnik\u00f3w si\u0119 zmienia \u2013 wchodz\u0105 w er\u0119 cyfrow\u0105. To bardzo u\u0142atwia prac\u0119 z takimi kolekcjami i sprzyja te\u017c ich skutecznej ochronie. Kiedy\u015b prosi\u0142o si\u0119 kuratora zielnika o fizyczne przes\u0142anie okaz\u00f3w z zielnika poczt\u0105, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 zawsze z ryzykiem uszkodzenia materia\u0142u. Poza tym nie zawsze dostawa\u0142o si\u0119 to, co si\u0119 chcia\u0142o.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b, dzi\u0119ki cyfryzacji zbior\u00f3w zielnikowych, przed fizycznym kontaktem \u2013 mo\u017cemy obejrze\u0107 cyfrowy obraz ka\u017cdej karty, co cz\u0119sto wystarczy do niekt\u00f3rych cel\u00f3w badawczych, mamy te\u017c dost\u0119p do ogromnej bazy danych, kt\u00f3re do tej pory nie by\u0142y dost\u0119pne. Przyk\u0142adem jest projekt Herbarium Pomeranicum (Herbarium Pomorza), w kt\u00f3rym bra\u0142o udzia\u0142 kilka kolekcji zielnikowych, m. in. z Gda\u0144ska, S\u0142upska i Szczecina. Stworzono archiwum oko\u0142o ponad 100 tysi\u0119cy zeskanowanych i otagowanych kart zielnikowych z konkretnym systemem wyszukiwania informacji.<\/em><\/p>\n\n\n\n

To bardzo przydatne w pracy naukowej \u2013 tak\u017ce dla mnie. Przyk\u0142adowo, jeden z moich niedawnych projekt\u00f3w naukowych dotyczy\u0142 wielosi\u0142u b\u0142\u0119kitnego (Polemonium caeruleum). To chroniona ro\u015blina z polskiej Czerwonej Ksi\u0119gi, kt\u00f3rej kilkana\u015bcie populacji badali\u015bmy pod k\u0105tem biologii zapylania i ewolucji strategii reprodukcyjnych.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Nasze tereny badawcze, po\u0142o\u017cone g\u0142\u00f3wnie w p\u00f3\u0142nocnej Polsce, wyselekcjonowali\u015bmy na podstawie danych literaturowych. Mimo \u017ce ch\u0119tnie w\u0142\u0105czyliby\u015bmy do naszego projektu wi\u0119cej populacji wielosi\u0142u, zdo\u0142ali\u015bmy dogrzeba\u0107 si\u0119 do danych o zaledwie kilkunastu lokalizacjach. Ju\u017c w trakcie projektu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest ich du\u017co wi\u0119cej, ale wiedza o nich drzemie tylko w zielnikach. Wyobra\u017amy sobie, \u017ce jaki\u015b badacz przed nami pracowa\u0142 w terenie, znalaz\u0142 populacj\u0119 wielosi\u0142u i jako dow\u00f3d znaleziska zebra\u0142 w niej okaz zielnikowy. Okaz zosta\u0142 zdeponowany w jednym z publicznych zielnik\u00f3w \u2013 jednak z bada\u0144 nie pojawi\u0142a si\u0119 \u017cadna publikacja. Taki fakt pozostaje wi\u0119c nieznany szerszemu gronu botanik\u00f3w \u2013 z wyj\u0105tkiem tych, kt\u00f3rzy natkn\u0105 si\u0119 na konkretn\u0105 kart\u0119 zielnikow\u0105. .<\/em><\/p>\n\n\n\n

W tej chwili, dzi\u0119ki cyfryzacji herbari\u00f3w, jeste\u015bmy w stanie dotrze\u0107 do takich informacji! Mo\u017cemy wygenerowa\u0107 map\u0119 wyst\u0119powania konkretnego gatunku na danym obszarze i w lepszy spos\u00f3b planowa\u0107 badania, szacowa\u0107 stopie\u0144 rzadko\u015bci ro\u015blin lub budowa\u0107 strategie ich ochrony.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o nasze Herbarium, to nie doszli\u015bmy jeszcze do etapu skanowania samych kolekcji, natomiast du\u017ca ich cz\u0119\u015b\u0107 jest dost\u0119pna w sieci w postaci opisu etykiet zielnikowych zawieraj\u0105cych podstawowe dane o okazie (m.in. gatunek, lokalizacja, data zbioru). Dzi\u0119ki mi\u0119dzynarodowym platformom skupiaj\u0105cym informacje o r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej \u2013 na przyk\u0142ad Global Biodiversity Information Facility, dane takie, w tym opisy naszych kart zielnikowych, s\u0105 dost\u0119pne dla badaczy z ca\u0142ego \u015bwiata.<\/em><\/p>\n\n\n\n

To narz\u0119dzie, kt\u00f3re pozwala na r\u00f3\u017cne ciekawe analizy w\u0142a\u015bciwie bez wychodzenia z pokoju. Nie niepokoimy cennych kolekcji i jednocze\u015bnie mamy z nich bardzo du\u017co naukowego po\u017cytku.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

I na koniec, jaka jest najlepsza gazeta do tworzenia zielnika?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

– To musi by\u0107 najzwyklejsza, codzienna gazeta. Nie mo\u017ce by\u0107 \u015bliska, z po\u0142yskiem, kolorowa, nie powinna zawiera\u0107 zszywek. Najlepsze s\u0105 dzienniki z do\u015b\u0107 pod\u0142ej jako\u015bci, mi\u0119kkiego, ch\u0142onnego papieru \u2013 w naszych warunkach \u015bwietnie sprawdza si\u0119 Gazeta Wyborcza, Rzeczpospolita czy Nasz Dziennik. To najta\u0144szy i najpor\u0119czniejszy materia\u0142, kt\u00f3ry dobrze przejmuje wilgo\u0107 z zasuszanych ro\u015blin. Wa\u017cne, \u017ceby zebrana ro\u015blina wysch\u0142a jak najszybciej. W ten spos\u00f3b unikamy ple\u015bnienia, a okaz najlepiej si\u0119 zakonserwuje. Nie straci swoich cech, nawet kolor kwiat\u00f3w udaje si\u0119 czasem zachowa\u0107. Trzeba tak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce w trakcie suszenia okazy musz\u0105 by\u0107 cz\u0119sto przek\u0142adane, a zawilgocone gazety trzeba zast\u0119powa\u0107 suchymi do momentu ca\u0142kowitego wyschni\u0119cia ro\u015bliny. Dopiero wtedy okaz taki nakleja si\u0119 w odpowiedni spos\u00f3b na kartonow\u0105 kart\u0119 zielnikow\u0105, opatruje etykiet\u0105 i, po dezynfekcji, umieszcza w zielniku<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

– Dzi\u0119kujemy za rozmow\u0119. <\/p>\n\n\n\n

19.08.2025 <\/em> <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n

Naszym rozm\u00f3wc\u0105 jest dyrektor Ogrodu Botanicznego UW, prof. dr hab.<\/strong> Marcin Zych<\/strong> \u2013 biolog, badacz ewolucjonista, etnobotanik, od lat zajmuj\u0105cy si\u0119 skomplikowanymi relacjami ro\u015blin z zapylaczami. Wi\u0119cej \u2192<\/strong><\/a><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n


<\/p>\n","protected":false},"featured_media":16955,"parent":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"knoweledge_categories":[69,169],"class_list":["post-17153","knoweledge_base","type-knoweledge_base","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","knoweledge_categories-cykle-edukacyjne","knoweledge_categories-okiem-profesora"],"acf":[],"yoast_head":"\nSkarby herbari\u00f3w \u2013 wywiad z kuratorem zielnika prof. dr hab. Marcinem Zychem - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Skarby herbari\u00f3w \u2013 wywiad z kuratorem zielnika prof. dr hab. Marcinem Zychem - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Co to jest Herbarium? – To inaczej zielnik, miejsce, w kt\u00f3rym przechowuje si\u0119 zasuszone ro\u015bliny, cz\u0119\u015bci ro\u015blin oraz r\u00f3\u017cne obiekty, kt\u00f3re s\u0105 zwi\u0105zane z ro\u015blinami i maj\u0105 warto\u015b\u0107 naukow\u0105 i historyczn\u0105. Okazy te mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce zwi\u0105zane ze znanymi postaciami albo z okre\u015blonymi wydarzeniami naukowymi i historycznymi. Zasuszone ro\u015bliny przechowywane s\u0105 na kartach zielnikowych i […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-19T11:33:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/3-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1702\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\\\/\",\"name\":\"Skarby herbari\u00f3w \u2013 wywiad z kuratorem zielnika prof. dr hab. Marcinem Zychem - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/3-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2025-08-19T11:33:42+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-19T11:33:46+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/3-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/3-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1702},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/en\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Skarby herbari\u00f3w \u2013 wywiad z kuratorem zielnika prof. dr hab. Marcinem Zychem\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/\",\"name\":\"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\",\"description\":\"Z ro\u015blinami, o ro\u015blinach i dla ro\u015blin\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Skarby herbari\u00f3w \u2013 wywiad z kuratorem zielnika prof. dr hab. Marcinem Zychem - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Skarby herbari\u00f3w \u2013 wywiad z kuratorem zielnika prof. dr hab. Marcinem Zychem - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","og_description":"Co to jest Herbarium? – To inaczej zielnik, miejsce, w kt\u00f3rym przechowuje si\u0119 zasuszone ro\u015bliny, cz\u0119\u015bci ro\u015blin oraz r\u00f3\u017cne obiekty, kt\u00f3re s\u0105 zwi\u0105zane z ro\u015blinami i maj\u0105 warto\u015b\u0107 naukow\u0105 i historyczn\u0105. Okazy te mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce zwi\u0105zane ze znanymi postaciami albo z okre\u015blonymi wydarzeniami naukowymi i historycznymi. Zasuszone ro\u015bliny przechowywane s\u0105 na kartach zielnikowych i […]","og_url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/","og_site_name":"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","article_modified_time":"2025-08-19T11:33:46+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1702,"url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/3-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/","name":"Skarby herbari\u00f3w \u2013 wywiad z kuratorem zielnika prof. dr hab. Marcinem Zychem - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/3-scaled.jpg","datePublished":"2025-08-19T11:33:42+00:00","dateModified":"2025-08-19T11:33:46+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/3-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/3-scaled.jpg","width":2560,"height":1702},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/skarby-herbariow-wywiad-z-kuratorem-zielnika-prof-dr-hab-marcinem-zychem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Skarby herbari\u00f3w \u2013 wywiad z kuratorem zielnika prof. dr hab. Marcinem Zychem"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/#website","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/","name":"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","description":"Z ro\u015blinami, o ro\u015blinach i dla ro\u015blin","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_base\/17153","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_base"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/knoweledge_base"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16955"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17153"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17153"},{"taxonomy":"knoweledge_categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_categories?post=17153"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}