Ka\u017cdy ogrodnik – amator doskonale wie, \u017ce jednym z czynnik\u00f3w niezb\u0119dnych do prawid\u0142owego \u017cycia i rozwoju ro\u015blin jest \u015bwiat\u0142o.\u00a0 Dlatego, by zapewni\u0107 naszym kwiatkom jak najlepsze warunki, staramy si\u0119 ustawia\u0107 uprawiane przez nas gatunki na oknie.\u00a0 W naturze, podobnie jak w mieszkaniu, dost\u0119pno\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a jest r\u00f3\u017cna.\u00a0 Istniej\u0105 miejsca gdzie jest go w nadmiarze,\u00a0 s\u0105 jednak tak\u017ce takie, gdzie dost\u0119p do s\u0142o\u0144ca jest utrudniony.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Takie silnie zr\u00f3\u017cnicowane warunki \u015bwietlne wyst\u0119puj\u0105 np. w tropikalnych lasach deszczowych, gdzie odbywa si\u0119 ci\u0105g\u0142y wy\u015bcig do s\u0142o\u0144ca.\u00a0 Wy\u015bcig ten wygrywaj\u0105 na og\u00f3\u0142 drzewa, kt\u00f3re dzi\u0119ki du\u017cym inwestycjom w masywne i wytrzyma\u0142e pnie wynosz\u0105 swe korony tam gdzie \u015bwiat\u0142a jest pod dostatkiem.\u00a0 Co jednak maj\u0105 robi\u0107 pozostali mieszka\u0144cy lasu \u2013 wszelkiego rodzaju drobiazg rosn\u0105cy w ni\u017cszych pi\u0119trach tego naturalnego wie\u017cowca?\u00a0 Ot\u00f3\u017c pozostaje im wykszta\u0142cenie jakich\u015b sprytnych sposob\u00f3w omijania wielkolud\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Rozwi\u0105zania mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne, zamiast inwestowa\u0107 w budow\u0119 ogromnego i kosztownego pnia mo\u017cna wytworzy\u0107 cienkie, lecz wytrzyma\u0142e p\u0119dy, kt\u00f3re pozwol\u0105 wspi\u0105\u0107 si\u0119 po plecach innych (czytaj: pniach) na odpowiedni\u0105 wysoko\u015b\u0107.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Czy ju\u017c wiecie o czym mowa?\u00a0 Tak w\u0142a\u015bnie post\u0119puj\u0105 ro\u015bliny, kt\u00f3re okre\u015bla si\u0119 jako pn\u0105cza.\u00a0 Wszyscy, kt\u00f3rzy kiedykolwiek pr\u00f3bowali jednak wspinaczki doskonale wiedz\u0105, \u017ce czasem nie spos\u00f3b oby\u0107 si\u0119 bez specjalistycznego sprz\u0119tu.\u00a0 W przypadku ro\u015blin stanowi\u0105 go wszelkiego rodzaju w\u0105sy czy korzenie czepne.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n
Inne, jak pn\u0105ca palma rotang (Calamus<\/em>),<\/strong> wr\u0119cz posi\u0142kuj\u0105 si\u0119 specjalnymi hakami, kt\u00f3rymi opatrzone s\u0105 p\u0119dy.\u00a0 \u017bycie pn\u0105czy nie jest jednak bajk\u0105.\u00a0 Zanim bowiem osi\u0105gn\u0105 upragnione szczyty lasu musz\u0105 znale\u017a\u0107 odpowiedni\u0105 podpor\u0119.\u00a0 Czynno\u015b\u0107 ta tylko z pozoru jest \u0142atwa poniewa\u017c gatunki te kie\u0142kuj\u0105 na ziemi, tam gdzie znajdzie si\u0119 nasienie, czyli w miejscu raczej przypadkowym.\u00a0 Aby wiec znale\u017a\u0107 odpowiednie drzewo do wspinaczki trzeba si\u0119 tak\u017ce wykaza\u0107 nie lada sprytem \u2013 m\u0142ode siewki robi\u0105 to w ten spos\u00f3b, \u017ce aktywnie poszukuj\u0105 miejsca podparcia. Ich p\u0119dy zataczaj\u0105 ko\u0142a o sporej \u015brednicy do momenty, gdy w zasi\u0119gu znajdzie si\u0119 co\u015b, co mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 jako \u201edrabina do s\u0142o\u0144ca\u201d.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Strategia pn\u0105czy jest do\u015b\u0107 wygodna \u2013 z jednej strony zyskuj\u0105 niezb\u0119dne im \u015bwiat\u0142o, z drugiej nie trac\u0105 kontaktu z pod\u0142o\u017cem, maj\u0105 wi\u0119c mo\u017cliwo\u015b\u0107 czerpania z gleby potrzebnych zwi\u0105zk\u00f3w mineralnych. W znacznie trudniejszej sytuacji znajduje si\u0119 inna grupa ro\u015blin, kt\u00f3ra w wy\u015bcigu o \u015bwiat\u0142o zupe\u0142nie oderwa\u0142a si\u0119 od ziemi. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Bujaj\u0105c w ob\u0142okach<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Ro\u015bliny takie, okre\u015blane jako epifity lub poro\u015bla<\/strong>, ca\u0142e swe \u017cycie sp\u0119dzaj\u0105 w koronach drzew.\u00a0 Ich system korzeniowy s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie jako element czepny, zakotwiczaj\u0105cy ro\u015blin\u0119 na konarze drzewa.\u00a0 \u017bycie gatunk\u00f3w epifitycznych jest jeszcze bardzie skomplikowane ni\u017c w przypadku pn\u0105czy.\u00a0 Po pierwsze jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em substancji mineralnych jest deszcz (no chyba, \u017ce zdarz\u0105 si\u0119 jakie\u015b resztki gleby nawiane przez wiatr), po drugie, wbrew pozorom, czynnikiem ograniczaj\u0105cym jest dost\u0119pno\u015b\u0107 wody.\u00a0 Brzmi to w przypadku las\u00f3w deszczowych do\u015b\u0107 paradoksalnie, jest jednak prawd\u0105.\u00a0 O ile w \u015brodkowych i dolnych pi\u0119trach tropikalnych las\u00f3w panuje rzeczywi\u015bcie du\u017ca wilgotno\u015b\u0107, to g\u00f3rne pi\u0119tra, nara\u017cone na silne promieniowanie s\u0142oneczne, warunkami przypominaj\u0105 wr\u0119cz pustynie.\u00a0 Deszcz pojawia si\u0119 tam co prawda regularnie, ale woda, pod wp\u0142ywem s\u0142o\u0144ca, niezwykle szybko paruje.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Powoduje to, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 epifit\u00f3w ma pewne cechy upodabniaj\u0105ce je do sukulent\u00f3w, czyli ro\u015blin przystosowanych dzi\u0119ki rozmaitym systemom magazynowania wody do znoszenia suszy.\u00a0 Po takim wst\u0119pie nie zdziwi zapewne nikogo, \u017ce w tropikalnych lasach deszczowych Ameryki spotkamy epifityczne kaktusy (np. rodzaj Rhipsalis<\/em> czy Marniera<\/em>).<\/strong>\u00a0 W\u015br\u00f3d ro\u015blin kwiatowych istnieje kilka rodzin, kt\u00f3re skupiaj\u0105 prawie same gatunki epifityczne.\u00a0 Nale\u017c\u0105 do nich storczykowate (tak, tak \u2013 mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce te wyst\u0119puj\u0105ce u nas gatunki storczyk\u00f3w to wyj\u0105tki w regule) czy ananasowate (Bromeliaceae<\/em>).\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Basen w koronie drzew<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Pierwsza grupa znana jest z tego, \u017ce niekt\u00f3rzy jej przedstawiciele wykszta\u0142caj\u0105 specjalny typ korzeni opatrzonych tzw. welamenem czyli tkank\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 jak g\u0105bka. Ch\u0142onie ona wod\u0119 atmosferyczn\u0105 i w ten spos\u00f3b zdobywa potrzebn\u0105 ro\u015blinom wilgo\u0107. Jeszcze ciekawiej radz\u0105 sobie epifityczni kuzyni ananasa. Wiele gatunk\u00f3w z tej rodziny buduje swoiste zbiorniki na wod\u0119. Powstaj\u0105 one ze \u015bci\u015ble przylegaj\u0105cych do siebie nasad li\u015bci, kt\u00f3re tworz\u0105 co\u015b w rodzaju basenu. Woda pobierana jest w takich przypadkach przez specjalne skonstruowane tarczki pokrywaj\u0105ce li\u015bcie. Zaskakuj\u0105ce jest to, \u017ce w naczynkach takich mo\u017cna cz\u0119sto znale\u017a\u0107 rozmaite gatunki ro\u015blin czy zwierz\u0105t, kt\u00f3rych cykl \u017cyciowy zwi\u0105zany jest z tym mikrosiedliskiem. <\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d ananasowatych szczeg\u00f3lne miejsce zajmuje opl\u0105twa brodaczkowata (Tillandsia usneoides<\/em>)<\/strong>.\u00a0 Kto\u015b, kto nie zna tego gatunku z \u0142atwo\u015bci\u0105 pomyli\u0142by j\u0105 z porostem lub mchem (zreszt\u0105 jej angielska nazwa to \u201ehiszpa\u0144ski mech<\/strong>\u201d), opl\u0105twa bowiem nie posiada typowych korzeni za\u015b jej li\u015bcie wygl\u0105daj\u0105 niczym w\u0105ziutkie, szarawe sznureczki.\u00a0 Ten skrajnie wyspecjalizowany epifit ca\u0142a potrzebn\u0105 mu wod\u0119 pobiera z powietrza. Co ciekawe wcale nie jest specjaln\u0105 rzadko\u015bci\u0105 \u2013 w swej ojczy\u017anie, Ameryce \u015arodkowej, mo\u017cna go spotka\u0107 gromadnie porastaj\u0105cego drzewa, p\u0142oty, dachy czy wr\u0119cz linie wysokiego napi\u0119cia.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d epifit\u00f3w i pn\u0105czy wyj\u0105tkow\u0105 pozycj\u0119 zajmuj\u0105 gatunki stosuj\u0105ce strategi\u0119 mieszan\u0105.\u00a0 Na przyk\u0142ad niekt\u00f3re gatunki figowc\u00f3w (Ficus<\/em>)<\/strong> zaczynaj\u0105 \u017cycie jako epifity.\u00a0 Ich nasiona kie\u0142kuj\u0105 wysoko w koronie drzew,\u00a0 m\u0142oda ro\u015blina po pewnym czasie wysy\u0142a ku ziemi d\u0142ugie i mocne korzenie powietrzne.\u00a0 Gdy dosi\u0119gn\u0105 one gleby figowiec zyskuje dost\u0119p do cennych substancji mineralnych \u2013 wypadki zaczynaj\u0105 toczy\u0107 si\u0119 coraz szybciej; do ziemi docieraj\u0105 nowe korzenie, kt\u00f3re oplataj\u0105 r\u00f3wnie\u017c drzewo-podpor\u0119, kt\u00f3re z czasem obumiera. \u00a0 <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Odwrotnie sytuacja ma si\u0119 z niekt\u00f3rymi filodendronami (Philodendron<\/em>)<\/strong> \u2013 zaczynaj\u0105 one wzrost jako pn\u0105cza, lecz po osi\u0105gni\u0119ciu okre\u015blonej wysoko\u015bci umo\u017cliwiaj\u0105cej dost\u0119p do \u015bwiat\u0142a ro\u015blina taka traci korzenie i reszt\u0119 \u017cycia sp\u0119dza jako epifit.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n
W naszej florze przyk\u0142ad\u00f3w gatunk\u00f3w stosuj\u0105cych podobne strategie jest niewiele \u2013 wynika to z faktu, \u017ce nie wyst\u0119puj\u0105 u nas tak z\u0142o\u017cone ekosystemy jak w rejonach tropik\u00f3w. \u00a0 Nie oznacza to jednak, \u017ce nasze rodzime gatunki nie musz\u0105 boryka\u0107 si\u0119 z innymi, r\u00f3wnie dotkliwymi problemami, od kt\u00f3rych nie wolne jest \u017cycie ka\u017cdego organizmu \u017cywego istniej\u0105cego w superz\u0142o\u017conym systemie jaki stanowi kula ziemska.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/500px-Calamus_rotang_Ypey33.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/480771875_971820055124973_7436611222399133886_n-1024x576.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/480889377_971820161791629_3292427904816417567_n-1024x576.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/Ficus_elastica1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/960px-Philodendron_pinnatifidum_CBM-584x1024.png\")
![\"\"](\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/292425423_3307805516107144_7502647356513021118_n-1024x769.jpg\")
<\/figure>