{"id":2352,"date":"2023-08-01T14:48:34","date_gmt":"2023-08-01T12:48:34","guid":{"rendered":"https:\/\/onecommerce.pl\/ogrody\/?post_type=knoweledge_base&p=2352"},"modified":"2024-03-20T15:40:26","modified_gmt":"2024-03-20T14:40:26","slug":"szarlat-szorstki-3","status":"publish","type":"knoweledge_base","link":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/","title":{"rendered":"Szar\u0142at szorstki"},"content":{"rendered":"\n

Dzi\u015b kilka s\u0142\u00f3w o szar\u0142acie szorstkim (Amaranthus retroflexus<\/em>),<\/strong> nale\u017c\u0105cym do rodziny szar\u0142atowatych (Amaranthaceae). Cho\u0107 jego kwiaty nie zachwycaj\u0105 kolorami, warto zwr\u00f3ci\u0107 na niego uwag\u0119. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Szar\u0142at szorstki<\/strong> jest gatunkiem obcym, <\/strong>nowszym przybyszem we florze Polski (kenofitem), zadomowionym na siedliskach synantropijnych (epekofitem). W Polsce uwa\u017cany jest za inwazyjny chwast, gatunek o niskim stopniu inwazyjno\u015bci <\/strong>(kategoria I wg Tokarskiej-Guzik i in. 2012). <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Szar\u0142at szorstki, Amaranthus retroflexus<\/em>, fot.I. Kirpluk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Pochodzi z po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci Ameryki i Ameryki \u015arodkowej. Obecnie w umiarkowanych regionach p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej i po\u0142udniowej jest powszechnie spotykanym chwastem w wi\u0119kszo\u015bci upraw polowych i ogrodniczych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Polsce jest pospolity na nizinach. Wyst\u0119puje te\u017c w ni\u017cszych po\u0142o\u017ceniach g\u00f3rskich. Bardzo cz\u0119sto spotykany jest na siedliskach ruderalnych, takich jak: przydro\u017ca, przychacia, nieu\u017cytki, wysypiska, gruzowiska. Pospolity jest jako chwast w ogrodach, uprawach okopowych i nieco rzadziej \u2013 w uprawach zbo\u017cowych. <\/strong>Jest gatunkiem \u015bwiat\u0142olubnym i azotolubnym.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Do Europy m\u00f3g\u0142 by\u0107 zawleczony przypadkowo, np. z ziemi\u0105 balastow\u0105.<\/strong> Lokalnie, np. we Francji pod koniec XVIII wieku, du\u017c\u0105 rol\u0119 w rozprzestrzenianiu tego gatunku odegra\u0142y ogrody botaniczne. W Polsce by\u0142 notowany po raz pierwszy na pocz\u0105tku XIX w.<\/strong> Pod koniec tego wieku by\u0142 ju\u017c gatunkiem do\u015b\u0107 cz\u0119stym.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Szar\u0142at szorstki, Amaranthus retroflexus<\/em>, fot. I. Kirpluk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Szar\u0142at szorstki jest ro\u015blin\u0105 roczn\u0105<\/strong>, bardzo zmienn\u0105 pod wzgl\u0119dem wysoko\u015bci (od 10 do 120 cm), pokroju, stopnia rozga\u0142\u0119zienia, wielko\u015bci li\u015bci. \u0141odyg\u0119 ma bruzdowan\u0105,<\/strong> szorstko ow\u0142osion\u0105 (st\u0105d polska nazwa gatunkowa). Kwiaty ma zebrane w k\u0142\u0119biki, zestawione w szerokie, k\u0142osokszta\u0142tne kwiatostany na szczycie \u0142odygi i odga\u0142\u0119zie\u0144 bocznych. Cz\u0119\u015b\u0107 k\u0142\u0119bk\u00f3w znajduje si\u0119 w k\u0105tach li\u015bci.<\/strong> Kwiaty s\u0105 jednop\u0142ciowe,<\/strong> ale ro\u015bliny s\u0105 jednopienne. Szar\u0142at szorstki kwitnie zazwyczaj od lipca do pa\u017adziernika.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Owocem jest torebka p\u0119kaj\u0105ca poprzeczn\u0105 szczelin\u0105, otwieraj\u0105ca si\u0119 wieczkiem<\/strong>. Nasiona s\u0105 bardzo liczne, ma\u0142e (o \u015brednicy ok. 1 mm), soczewkowate, czarne i b\u0142yszcz\u0105ce. Jedna silna ro\u015blina jest w stanie wyprodukowa\u0107 od 230 000 do 500 000 nasion. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Najnowsze badania sugeruj\u0105, \u017ce kie\u0142kowanie jest stymulowane przez \u015bwiat\u0142o <\/strong>i wysokie temperatury. Nasiona mog\u0105 pozosta\u0107 \u017cywotne w glebie wiele lat. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

S\u0105 przenoszone przez wiatr, zwierz\u0119ta oraz jako zanieczyszczenia nasion ro\u015blin uprawnych lub maszyn rolniczych.<\/strong> Szar\u0142at szorstki ma allelopatyczny wp\u0142yw na inne ro\u015bliny, zar\u00f3wno uprawiane, jak i chwasty. Ma zdolno\u015b\u0107 gromadzenia i koncentracji azotan\u00f3w w \u0142odygach i ga\u0142\u0119ziach w ilo\u015bciach, kt\u00f3re s\u0105 truj\u0105ce dla zwierz\u0105t gospodarskich. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Szar\u0142at szorstki, Amaranthus retroflexus<\/em>, fot. plantillustration org<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Dlatego te\u017c nie polecamy zbierania i spo\u017cywania szar\u0142atu<\/strong>, chyba \u017ce pochodzi z upraw ekologicznych. Szar\u0142at szorstki mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 reakcje alergiczne u ludzi<\/strong>, g\u0142\u00f3wnie z powodu py\u0142k\u00f3w przenoszonych przez wiatr.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":2374,"parent":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[107,106],"knoweledge_categories":[81],"class_list":["post-2352","knoweledge_base","type-knoweledge_base","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-baza-wiedzy","tag-rosliny-inwazyjne","knoweledge_categories-rosliny-inwazyjne"],"acf":[],"yoast_head":"\nSzar\u0142at szorstki - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Szar\u0142at szorstki - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dzi\u015b kilka s\u0142\u00f3w o szar\u0142acie szorstkim (Amaranthus retroflexus), nale\u017c\u0105cym do rodziny szar\u0142atowatych (Amaranthaceae). Cho\u0107 jego kwiaty nie zachwycaj\u0105 kolorami, warto zwr\u00f3ci\u0107 na niego uwag\u0119. Szar\u0142at szorstki jest gatunkiem obcym, nowszym przybyszem we florze Polski (kenofitem), zadomowionym na siedliskach synantropijnych (epekofitem). W Polsce uwa\u017cany jest za inwazyjny chwast, gatunek o niskim stopniu inwazyjno\u015bci (kategoria I wg […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-03-20T14:40:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/szarlat-szorstki.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"586\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/szarlat-szorstki-3\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/szarlat-szorstki-3\\\/\",\"name\":\"Szar\u0142at szorstki - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/szarlat-szorstki-3\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/szarlat-szorstki-3\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/08\\\/szarlat-szorstki.jpg\",\"datePublished\":\"2023-08-01T12:48:34+00:00\",\"dateModified\":\"2024-03-20T14:40:26+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/szarlat-szorstki-3\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/szarlat-szorstki-3\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/szarlat-szorstki-3\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/08\\\/szarlat-szorstki.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/08\\\/szarlat-szorstki.jpg\",\"width\":1080,\"height\":586},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/szarlat-szorstki-3\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/en\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Szar\u0142at szorstki\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/\",\"name\":\"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\",\"description\":\"Z ro\u015blinami, o ro\u015blinach i dla ro\u015blin\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Szar\u0142at szorstki - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Szar\u0142at szorstki - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","og_description":"Dzi\u015b kilka s\u0142\u00f3w o szar\u0142acie szorstkim (Amaranthus retroflexus), nale\u017c\u0105cym do rodziny szar\u0142atowatych (Amaranthaceae). Cho\u0107 jego kwiaty nie zachwycaj\u0105 kolorami, warto zwr\u00f3ci\u0107 na niego uwag\u0119. Szar\u0142at szorstki jest gatunkiem obcym, nowszym przybyszem we florze Polski (kenofitem), zadomowionym na siedliskach synantropijnych (epekofitem). W Polsce uwa\u017cany jest za inwazyjny chwast, gatunek o niskim stopniu inwazyjno\u015bci (kategoria I wg […]","og_url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/","og_site_name":"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","article_modified_time":"2024-03-20T14:40:26+00:00","og_image":[{"width":1080,"height":586,"url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/szarlat-szorstki.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/","name":"Szar\u0142at szorstki - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/szarlat-szorstki.jpg","datePublished":"2023-08-01T12:48:34+00:00","dateModified":"2024-03-20T14:40:26+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/szarlat-szorstki.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/szarlat-szorstki.jpg","width":1080,"height":586},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/szarlat-szorstki-3\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Szar\u0142at szorstki"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/#website","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/","name":"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","description":"Z ro\u015blinami, o ro\u015blinach i dla ro\u015blin","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_base\/2352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_base"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/knoweledge_base"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2374"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2352"},{"taxonomy":"knoweledge_categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_categories?post=2352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}