{"id":2501,"date":"2023-08-03T17:55:47","date_gmt":"2023-08-03T15:55:47","guid":{"rendered":"https:\/\/onecommerce.pl\/ogrody\/?post_type=knoweledge_base&p=2501"},"modified":"2024-04-24T15:45:42","modified_gmt":"2024-04-24T13:45:42","slug":"pamir-wschodni-3","status":"publish","type":"knoweledge_base","link":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/","title":{"rendered":"Pamir Wschodni"},"content":{"rendered":"\n

W g\u00f3ry Pamiru Wschodniego zabra\u0142a nas Agnieszka Krzyk, kt\u00f3ra pracuje na Wydziale Biologii UW od 22 lat,<\/strong> z czego w Ogrodzie Botanicznym od 8. Obecnie jest zast\u0119pc\u0105 Dyrektora Ogrodu Botanicznego UW ds. technicznych. Uczestniczy\u0142a w kilkunastu wyprawach naukowych, m.in. na pustynie Azji \u015arodkowej (Kazachstan, Uzbekistan, Tad\u017cykistan, Kirgistan) oraz do strefy arktycznej i subarktycznej (Spitsbergen \u015arodkowy, p\u00f3\u0142nocna Finlandia i p\u00f3\u0142nocna Norwegia). Hobbystycznie zajmuje si\u0119 fotografi\u0105 przyrodnicz\u0105 i dokumentaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Moja pierwsza podr\u00f3\u017c w g\u00f3ry Pamiru Wschodniego rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zawrotem g\u0142owy, spowodowanym nie tylko niedotlenieniem z powodu wysoko\u015bci, ale tak\u017ce tym, co zobaczy\u0142am.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Pamir Wschodni, jez. Gaz-kul, fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Jest lipiec. Wysokog\u00f3rska pustynia, wszystko przykryte py\u0142em i drobnym \u017cwirem, tylko miejscami wida\u0107 skromne krzewinki za to w male\u0144kich g\u00f3rskich wioskach, przy ka\u017cdym domu u\u0142o\u017cono wysokie sterty jakich\u015b niewielkich krzew\u00f3w, wykopanych z\u00a0korzeniami. Po pamirskich bezdro\u017cach je\u017cd\u017c\u0105 rozklekotane ma\u0142e busy wypakowane tymi krzewami a\u017c po dach. Co to jest? Sk\u0105d oni to bior\u0105? Po co im tak du\u017co tych krzew\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Pamir Wschodni, Karakul.
Fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Od miejscowych dowiaduj\u0119 si\u0119, \u017ce to teresken<\/strong>. W radzieckich \u201euczonych ksi\u0119gach\u201d, kt\u00f3re przywioz\u0142am ze sob\u0105 (o po\u0142\u0105czeniu z internetem mog\u0119 pomarzy\u0107) wyszukuj\u0119, jaki gatunek kryje si\u0119 pod t\u0105 nazw\u0105. Mam! To Krascheninnikovia ceratoides (nie ma polskiej nazwy) jedna z najlepiej przystosowanych do pamirskiego klimatu ro\u015blin.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Okolice jeziora Kara-kul. W niewielkich g\u00f3rskich wioskach, przy ka\u017cdym domu le\u017c\u0105 wysokie sterty krzew\u00f3w tereskenu, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy mieszka\u0144com jako opa\u0142.
fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Krascheninnikovia ceratoides<\/strong> to kar\u0142owaty krzew z rodziny szar\u0142atowatych. W Pamirze jest dominuj\u0105cym gatunkiem pasma subalpejskiego, spotykanym do wysoko\u015bci 4400 m n.p.m. Tworzy skupiska, chroni\u0105ce g\u00f3rsk\u0105 gleb\u0119 przed erozj\u0105. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Ro\u015bnie bardzo wolno. Dopiero kilkuletnie krzewy wydaj\u0105 nasiona, kt\u00f3re kie\u0142kuj\u0105 po kilkunastu latach spoczynku. Populacja rozrasta si\u0119 bardzo powoli. M\u0142odsze krzewy, s\u0142abo zdrewnia\u0142e, s\u0105 pasz\u0105 dla jak\u00f3w, k\u00f3z i owiec, wyp\u0119dzanych latem na wysokog\u00f3rskie pastwiska. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jednak na stertach pod domami le\u017c\u0105 krzewy stare, bardzo silnie zdrewnia\u0142e. Do czego im to potrzebne i to w takich ilo\u015bciach? Okazuje si\u0119, \u017ce na opa\u0142. Drewno tereskenu daje bardzo du\u017co ciep\u0142a w kr\u00f3tkim czasie, wi\u0119c nic dziwnego, \u017ce sta\u0142o si\u0119 popularnym paliwem, jeszcze w czasach, kiedy Pamir zamieszkiwa\u0142y koczownicze plemiona pasterskie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Okolice Ak-kul. Teresken tworzy skupiska, chroni\u0105ce g\u00f3rsk\u0105 gleb\u0119 przed erozj\u0105.
fot. A.Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego, kiedy sko\u0144czy\u0142y si\u0119 dostawy przydzia\u0142owego w\u0119gla i oleju opa\u0142owego, mieszka\u0144c\u00f3w ubogich wiosek, a nawet mieszczuch\u00f3w z powiatowego miasta Murghab, nie by\u0142o sta\u0107 na bardzo drogi w\u0119giel, przywo\u017cony z Kirgistanu. Tylko w nielicznych, bogatych gospodarstwach s\u0105 zwierz\u0119ta, kt\u00f3rych odchody hodowcy wykorzystuj\u0105 jako opa\u0142. Drzew na p\u0142askowy\u017cu pamirskim brakuje, wi\u0119c czym mieliby ogrzewa\u0107 domy?\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Krzew tereskenu, Krascheninnikovia ceratoides,<\/em>
okolice Murghabu. fot. Cyrus Samimi, Preserving a Comprehensive Vegetation Knowledge Base \u2013 An Evaluation of Four Historical Soviet Vegetation Maps of the Western Pamirs (Tajikistan)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Wsiadam do naszego uniwersyteckiego pickupa i jad\u0119 po bezdro\u017cach za ma\u0142ym busem na miejscowych \u201eblachach\u201d, zobaczy\u0107, jak w wysokich partiach g\u00f3r pozyskiwany jest teresken. Niestety \u2013 masowo. Pamirskie zimy s\u0105 d\u0142ugie. Pierwszy \u015bnieg pada ju\u017c w po\u0142owie sierpnia, a ujemne temperatury utrzymuj\u0105 si\u0119 jeszcze w maju. Krzewy tereskenu wykopywane s\u0105 z korzeniami. Na szcz\u0119\u015bcie m\u0142ode ro\u015bliny nie nadaj\u0105 si\u0119 na opa\u0142, wi\u0119c populacja nie zosta\u0142a wykarczowana ca\u0142kowicie \u2013 ma si\u0119 z czego odtworzy\u0107, cho\u0107 to bardzo d\u0142ugotrwa\u0142y proces.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Z danych Tad\u017cyckiego Ministerstwa \u015arodowiska i Ochrony Przyrody oraz Kirgiskiego Narodowego Centrum Rozwoju Region\u00f3w G\u00f3rskich wynika, \u017ce rocznie w Pamirze Wschodnim teresken pozyskuje si\u0119 z obszaru ok. 350 km\u00b2. Ka\u017cde gospodarstwo zu\u017cywa miesi\u0119cznie od dziesi\u0119ciu do dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu 15-kilogramowych wi\u0105zek krzew\u00f3w, czyli roczne zu\u017cycie w jednym gospodarstwie to grubo ponad 1,5 tony tereskenu!\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Czeczekti. Po pamirskich bezdro\u017cach je\u017cd\u017c\u0105 rozklekotane busy wypakowane tereskenem a\u017c po dach.
fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Nic dziwnego, \u017ce pamirskie populacje tereskenu s\u0105 zagro\u017cone. Trudno wymaga\u0107 od ubogich ludzi, \u017ceby nie u\u017cywali darmowego paliwa.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Naukowcy z Tad\u017cyckiej Akademii Nauk u\u015bwiadamiaj\u0105 miejscowym, jakie wielkie jest zagro\u017cenie. Namawiaj\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w, \u017ceby pozostawiali krzewy m\u0142ode, a stare poyskiwali dopiero po wysypaniu nasion, po to, by populacja mia\u0142a z czego si\u0119 odnawia\u0107. I to jedyne, co aktualnie mog\u0105 zrobi\u0107. Alternatyw\u0105 dla mieszka\u0144c\u00f3w Pamiru s\u0105 odnawialne \u017ar\u00f3d\u0142a energii, ale bez finansowej pomocy ze \u015bwiata nie ma szans na ich wprowadzenie.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":2532,"parent":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[107,124],"knoweledge_categories":[84],"class_list":["post-2501","knoweledge_base","type-knoweledge_base","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-baza-wiedzy","tag-ulubione-rosliny-z-podrozy-botanika-2","knoweledge_categories-z-podrozy-botanika"],"acf":[],"yoast_head":"\nPamir Wschodni - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Pamir Wschodni - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"W g\u00f3ry Pamiru Wschodniego zabra\u0142a nas Agnieszka Krzyk, kt\u00f3ra pracuje na Wydziale Biologii UW od 22 lat, z czego w Ogrodzie Botanicznym od 8. Obecnie jest zast\u0119pc\u0105 Dyrektora Ogrodu Botanicznego UW ds. technicznych. Uczestniczy\u0142a w kilkunastu wyprawach naukowych, m.in. na pustynie Azji \u015arodkowej (Kazachstan, Uzbekistan, Tad\u017cykistan, Kirgistan) oraz do strefy arktycznej i subarktycznej (Spitsbergen \u015arodkowy, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-04-24T13:45:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/pamir-wschodni.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1340\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"728\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"6 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/pamir-wschodni-3\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/pamir-wschodni-3\\\/\",\"name\":\"Pamir Wschodni - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/pamir-wschodni-3\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/pamir-wschodni-3\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/08\\\/pamir-wschodni.jpg\",\"datePublished\":\"2023-08-03T15:55:47+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-24T13:45:42+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/pamir-wschodni-3\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/pamir-wschodni-3\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/pamir-wschodni-3\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/08\\\/pamir-wschodni.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/08\\\/pamir-wschodni.jpg\",\"width\":1340,\"height\":728},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/pamir-wschodni-3\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/en\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Pamir Wschodni\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/\",\"name\":\"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\",\"description\":\"Z ro\u015blinami, o ro\u015blinach i dla ro\u015blin\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pamir Wschodni - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Pamir Wschodni - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","og_description":"W g\u00f3ry Pamiru Wschodniego zabra\u0142a nas Agnieszka Krzyk, kt\u00f3ra pracuje na Wydziale Biologii UW od 22 lat, z czego w Ogrodzie Botanicznym od 8. Obecnie jest zast\u0119pc\u0105 Dyrektora Ogrodu Botanicznego UW ds. technicznych. Uczestniczy\u0142a w kilkunastu wyprawach naukowych, m.in. na pustynie Azji \u015arodkowej (Kazachstan, Uzbekistan, Tad\u017cykistan, Kirgistan) oraz do strefy arktycznej i subarktycznej (Spitsbergen \u015arodkowy, […]","og_url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/","og_site_name":"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","article_modified_time":"2024-04-24T13:45:42+00:00","og_image":[{"width":1340,"height":728,"url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/pamir-wschodni.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"6 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/","name":"Pamir Wschodni - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/pamir-wschodni.jpg","datePublished":"2023-08-03T15:55:47+00:00","dateModified":"2024-04-24T13:45:42+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/pamir-wschodni.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/pamir-wschodni.jpg","width":1340,"height":728},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/pamir-wschodni-3\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Pamir Wschodni"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/#website","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/","name":"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","description":"Z ro\u015blinami, o ro\u015blinach i dla ro\u015blin","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_base\/2501","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_base"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/knoweledge_base"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2532"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2501"},{"taxonomy":"knoweledge_categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_categories?post=2501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}