{"id":2504,"date":"2023-08-03T18:00:02","date_gmt":"2023-08-03T16:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/onecommerce.pl\/ogrody\/?post_type=knoweledge_base&p=2504"},"modified":"2024-04-24T14:14:29","modified_gmt":"2024-04-24T12:14:29","slug":"laponia-3","status":"publish","type":"knoweledge_base","link":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/baza-wiedzy\/laponia-3\/","title":{"rendered":"Laponia"},"content":{"rendered":"\n

Do Laponii na chwil\u0119 zabra\u0142a nas Agnieszka Krzyk,<\/strong> kt\u00f3ra pracuje na Wydziale Biologii UW od 22 lat, z czego w Ogrodzie Botanicznym<\/strong> ponad 8. Obecnie jest zast\u0119pc\u0105 Dyrektora Ogrodu Botanicznego UW ds. technicznych.<\/strong> Uczestniczy\u0142a w kilkunastu wyprawach naukowych, m.in. na pustynie Azji \u015arodkowej (Kazachstan, Uzbekistan, Tad\u017cykistan, Kirgistan) oraz do strefy arktycznej i subarktycznej (Spitsbergen \u015arodkowy, p\u00f3\u0142nocna Finlandia i p\u00f3\u0142nocna Norwegia). Hobbystycznie zajmuje si\u0119 fotografi\u0105 przyrodnicz\u0105 i dokumentaln\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Urho Kekkonen National Park
fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Laponia. Oko\u0142o 200 km za kr\u0119giem polarnym.<\/strong> Inny \u015bwiat. S\u0142o\u0144ce prawie nie zachodzi, przez co wydaje si\u0119, \u017ce czas p\u0142ynie inaczej. Pusto. Ka\u017cdego dnia mijam 3-4 samochody, a to przecie\u017c s\u0142ynna \u201eautostrada polarna\u201d. Dla \u015bcis\u0142o\u015bci: droga ta z autostrad\u0105 nie ma nic wsp\u00f3lnego. Maksymalna dozwolona pr\u0119dko\u015b\u0107 na wi\u0119kszo\u015bci odcink\u00f3w to 70 km na godzin\u0119, ale cz\u0119sto trzeba jecha\u0107 znacznie wolniej. Powodem s\u0105 renifery, leniwie spaceruj\u0105ce \u015brodkiem szosy, z kt\u00f3rej schodz\u0105 wtedy, gdy one maj\u0105 na to ochot\u0119, a nie kierowca. Klakson ich nie wzrusza. Pewnie dlatego nikt tu na nie nie tr\u0105bi.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Betula pubescens var. pumila,<\/em> Urho Kekkonen National Park.
fot. A.Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Od szwedzkiej granicy w drodze na p\u00f3\u0142noc towarzysz\u0105 mi brzozy. Niby troch\u0119 podobne do naszej brzozy omszonej (Betula pubescens<\/em>), ale jednak jest w nich co\u015b innego. Nie daje mi to spokoju. Im dalej na p\u00f3\u0142noc, tym brzozy s\u0105 coraz ni\u017csze, a ich pokr\u00f3j zmienia si\u0119 wyra\u017anie. Wysokie drzewa staj\u0105 si\u0119 niskimi krzewami. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Przygl\u0105dam si\u0119 li\u015bciom, p\u0105czkom, korze. U jednych i drugich wygl\u0105daj\u0105 identycznie. O co tu chodzi?\u00a0 W przepi\u0119knym Parku Narodowym Urho Kekkonena<\/strong> \u201ebrzozowe\u201d zaskoczenie. W tundrowym krajobrazie dominuj\u0105 niskie krzewinki z rodziny wrzosowatych. Mi\u0119dzy nimi ro\u015bnie brzoza kar\u0142owata (Betula nana<\/em>), kt\u00f3rej nieliczne stanowiska wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce w Polsce. Tu, w tundrze, ma ona pokr\u00f3j sprasowanych, \u015bci\u015ble przylegaj\u0105cych do pod\u0142o\u017ca krzew\u00f3w. Wygl\u0105daj\u0105 jak dobrze przygotowane okazy zielnikowe.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Betula pubescens var. pumila, <\/em>Urho Kekkonen National Park.
fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Podchodz\u0119 do kolejnych \u201edwuwymiarowych drzew\u201d \u2013 jak je sobie roboczo nazwa\u0142am. Okazuje si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich to jednak nie brzoza kar\u0142owata. Li\u015bcie ma takie, jak spotykane przeze mnie wcze\u015bniej brzozy, przypominaj\u0105 nasz\u0105 rodzim\u0105 brzoz\u0119 omszon\u0105. Tylko ich pokr\u00f3j kompletnie nie pasuje mi do uk\u0142adanki. Kilkumetrowe i te nieprzekraczaj\u0105ce 2 metr\u00f3w wysoko\u015bci drzewa, a nawet ni\u017csze krzewy \u2013 zgoda, tak\u0105 zmienno\u015b\u0107 pokroju w obr\u0119bie jednego gatunku ju\u017c widywa\u0142am, ale \u017ceby te sprasowane, przylegaj\u0105ce do pod\u0142o\u017ca okazy by\u0142y tym samym gatunkiem?\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Urho Kekkonen National Park
fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Ciekawo\u015b\u0107 nie daje mi spokoju. Nast\u0119pnego dnia jad\u0119 kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w dalej, do dyrekcji Parku Narodowego. Mam fart. Przemi\u0142a parkowa botaniczka po\u015bwi\u0119ca mi sw\u00f3j czas i opowiada o tutejszych brzozach. Okazuje si\u0119, \u017ce podobie\u0144stwo brzozy, kt\u00f3ra mnie zainteresowa\u0142a, do naszej brzozy omszonej nie jest przypadkowe. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Rzeczywi\u015bcie, to te\u017c jest brzoza omszona, tyle \u017ce w odmianie. Jej pe\u0142na nazwa to Betula pubescens var. pumila <\/em>(nie ma oficjalnej polskiej nazwy). Brzoz\u0119 towarzysz\u0105c\u0105 mi po drodze na p\u00f3\u0142noc mam zidentyfikowan\u0105. A co ze \u201esprasowanymi\u201d brzozami, kt\u00f3re maj\u0105 li\u015bcie dok\u0142adnie takie, jak Betula pubescens var. pumila <\/strong><\/em>i zupe\u0142nie inny pokr\u00f3j? Pytam pani\u0105 botaniczk\u0119.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Betula pubescens var. pumila,<\/em> Urho Kekkonen National Park.
fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Ku mojemu zaskoczeniu okazuje si\u0119, \u017ce to ten sam gatunek. Jej pokr\u00f3j tak bardzo zmienia si\u0119 wraz z odleg\u0142o\u015bci\u0105 od kr\u0119gu polarnego. Im dalej na p\u00f3\u0142noc, tym osobniki Betula pubescens var. pumila <\/em>s\u0105 coraz ni\u017csze, a\u017c do p\u0142asko przylegaj\u0105cych do ziemi krzew\u00f3w, co \u015bwietnie mo\u017cna zaobserwowa\u0107, jad\u0105c w tempie spaceru renifera \u201eautostrad\u0105 polarn\u0105\u201d. Tak zmienny pokr\u00f3j wymuszaj\u0105 zmieniaj\u0105ce si\u0119 warunki, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 coraz trudniejsze w miar\u0119 oddalania si\u0119 na p\u00f3\u0142noc. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Betula pubescens var. pumila<\/strong><\/em> to wspania\u0142y przyk\u0142ad, kt\u00f3ry obrazuje, jak warunki zewn\u0119trzne mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na fenotyp. Populacje z po\u0142udnia i z p\u00f3\u0142nocy tak bardzo r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 pokrojem, \u017ce przez dziesi\u0119ciolecia zaliczano je do odr\u0119bnych gatunk\u00f3w. Dopiero szczeg\u00f3\u0142owe badania genetyczne zweryfikowa\u0142y t\u0119 klasyfikacj\u0119 i pozwoli\u0142y zaliczy\u0107 wszystkie populacje do tego samego gatunku.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Betula pubescens var. pumila,<\/em> Urho Kekkonen National Park.
fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

W dyrekcji Parku Narodowego dosta\u0142am kserokopie kilkunastu artyku\u0142\u00f3w opublikowanych przez fi\u0144skich naukowc\u00f3w, w kt\u00f3rych opisuj\u0105 oni wyniki bada\u0144 genetycznych przeprowadzanych na licznych populacjach Betula pubescens var. pumila.<\/em> Niestety, wszystkie s\u0105 po fi\u0144sku, wi\u0119c ruszam dalej na p\u00f3\u0142noc z wiedz\u0105 przekazan\u0105 mi podczas rozmowy. Artyku\u0142y przet\u0142umaczy mi znajomy Fin dopiero po powrocie do Warszawy.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\"\"
Betula pubescens var. pumila<\/em>, Urho Kekkonen National Park.
fot. A. Krzyk<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Kolejne 300 km na p\u00f3\u0142noc i Betula pubescens var. pumila <\/em>znika zupe\u0142nie z krajobrazu. Pojawiaj\u0105 si\u0119 inne, r\u00f3wnie ciekawe gatunki, ale to temat na inn\u0105 opowie\u015b\u0107…<\/p>\n","protected":false},"featured_media":2528,"parent":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[107],"knoweledge_categories":[84],"class_list":["post-2504","knoweledge_base","type-knoweledge_base","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-baza-wiedzy","knoweledge_categories-z-podrozy-botanika"],"acf":[],"yoast_head":"\nLaponia - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Laponia - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Do Laponii na chwil\u0119 zabra\u0142a nas Agnieszka Krzyk, kt\u00f3ra pracuje na Wydziale Biologii UW od 22 lat, z czego w Ogrodzie Botanicznym ponad 8. Obecnie jest zast\u0119pc\u0105 Dyrektora Ogrodu Botanicznego UW ds. technicznych. Uczestniczy\u0142a w kilkunastu wyprawach naukowych, m.in. na pustynie Azji \u015arodkowej (Kazachstan, Uzbekistan, Tad\u017cykistan, Kirgistan) oraz do strefy arktycznej i subarktycznej (Spitsbergen \u015arodkowy, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-04-24T12:14:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/laponia.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"586\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"6 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/laponia-3\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/laponia-3\\\/\",\"name\":\"Laponia - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/laponia-3\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/laponia-3\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/08\\\/laponia.jpg\",\"datePublished\":\"2023-08-03T16:00:02+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-24T12:14:29+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/laponia-3\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/laponia-3\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/laponia-3\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/08\\\/laponia.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/08\\\/laponia.jpg\",\"width\":1080,\"height\":586},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/baza-wiedzy\\\/laponia-3\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/en\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Laponia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/\",\"name\":\"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego\",\"description\":\"Z ro\u015blinami, o ro\u015blinach i dla ro\u015blin\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.ogrod.uw.edu.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Laponia - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Laponia - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","og_description":"Do Laponii na chwil\u0119 zabra\u0142a nas Agnieszka Krzyk, kt\u00f3ra pracuje na Wydziale Biologii UW od 22 lat, z czego w Ogrodzie Botanicznym ponad 8. Obecnie jest zast\u0119pc\u0105 Dyrektora Ogrodu Botanicznego UW ds. technicznych. Uczestniczy\u0142a w kilkunastu wyprawach naukowych, m.in. na pustynie Azji \u015arodkowej (Kazachstan, Uzbekistan, Tad\u017cykistan, Kirgistan) oraz do strefy arktycznej i subarktycznej (Spitsbergen \u015arodkowy, […]","og_url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/","og_site_name":"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","article_modified_time":"2024-04-24T12:14:29+00:00","og_image":[{"width":1080,"height":586,"url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/laponia.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"6 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/","name":"Laponia - Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/laponia.jpg","datePublished":"2023-08-03T16:00:02+00:00","dateModified":"2024-04-24T12:14:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/laponia.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/laponia.jpg","width":1080,"height":586},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/baza-wiedzy\/laponia-3\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Laponia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/#website","url":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/","name":"Ogr\u00f3d Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego","description":"Z ro\u015blinami, o ro\u015blinach i dla ro\u015blin","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_base\/2504","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_base"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/knoweledge_base"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2528"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2504"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2504"},{"taxonomy":"knoweledge_categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ogrod.uw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/knoweledge_categories?post=2504"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}