W Polsce jest gatunkiem charakterystycznym dla muraw kserotermicznych, zwłaszcza dla zespołu omanu wąskolistnego (Inuletum ensifoliae). Najczęściej występuje na Wyżynie Lubelskiej i Roztoczu, poza tym na Wyżynie Małopolskiej, w Górach Świętokrzyskich, w dorzeczu dolnej Wisły oraz na Pomorzu Wschodnim i w Wielkopolsce. 

Spotkamy go na suchych, ciepłych, słonecznych wzgórzach, w widnych lasach i zaroślach oraz na ich obrzeżach, na podłożu zasobnym w węglan wapnia. Aster gawędka jako składnik muraw kserotermicznych jest zagrożony wskutek sukcesji drzew i krzewów oraz gospodarczego użytkowania muraw.

Aster gawędka jest byliną do 60 cm wysokości, o czerwono nabiegłej, szorstko owłosionej łodydze. Liście zwykle też są szorstko owłosione. Kwiatostanem jest podbaldach złożony z nielicznych koszyczków, o średnicy do 5 cm. Kwiaty zewnętrzne, języczkowate, niebieskie lub fioletowo nabiegłe, mają długość do 2 cm, w środku są żółte kwiaty rurkowate.Aster gawędka kwitnie na ogół od sierpnia do września. Zapylany jest przez motyle i muchówki. Owocem jest niełupka, do 4 mm długości, opatrzona do 6 mm długim, białym lub rudym puchem kielichowym.

Aster gawędka w uprawie

Aster gawędka jest również gatunkiem uprawianym – jednak pamiętajmy, że żadnych części tej rośliny nie wolno nam pozyskiwać z natury bez stosownego zezwolenia. Roślina ta uprawiana w ogrodach jako bylina ozdobna, z czasem rozrasta się, tworząc większe skupienia.

Aster gawędka może być uprawiany na rabatach bylinowych i w ogrodach skalnych, a także świetnie nadaje się do nasadzeń naturalistycznych. Czasami wykorzystywany jest na kwiat cięty. W uprawie konieczne jest stanowisko słoneczne, gleba żyzna, przepuszczalna, umiarkowanie wilgotna, o odczynie obojętnym lub zasadowym. 

Znane są ogrodowe odmiany astra gawędki, dostępne w handlu. Niestety, nie wszystkie są dostatecznie mrozoodporne. Kupując rośliny należy zwracać na to uwagę (w opisie odmiany), albo liczyć się ze stratą roślin po mroźnej zimie.

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Aster gawędka pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

Z kolei ciemiężyca zielona dorasta do ok. 1,5 m wysokości. Jej działki okwiatu są nieco większe i z obu stron są zielonawożółte. Obydwa gatunki kwitną w podobnym czasie, choć ciemiężyca zielona zazwyczaj nieco wcześniej.  Kwiaty ciemiężyc zapylane są przez muchówki i motyle. Owocem jest torebka z licznymi, drobnymi nasionami roznoszonymi przez wiatr.

Ciemiężyca czarna jest gatunkiem krytycznie zagrożonym (CR) w Polsce a jednocześnie podlega ścisłej ochronie. Jej nieliczne już stanowiska koncentrują się w okolicach Zamościa. Niegdyś zasięg występowania tego gatunku był nieco szerszy, obejmował Wyżynę Wołyńską, Roztocze i wschodnią część Wyżyny Lubelskiej. 

Ciemiężycę czarną można spotkać na polanach, brzegach dróg śródleśnych, okrajkach, rośnie też w świetlistych lasach. Porasta najchętniej suche lub średnio wilgotne, próchniczne gleby (rędziny kredowe), o odczynie zasadowym lub obojętnym. Prawdopodobnie przyczyną zaniku większości znanych wcześniej stanowisk jest zmiana warunków świetlnych w drzewostanach (zbytnie ocienienie) a także przekształcenie siedlisk naturalnych w pola uprawne.

Dzięki wykonywaniu zabiegów prześwietlających na istniejących jeszcze stanowiskach – wzrasta liczba osobników kwitnących. Sprzyja to rozwojowi populacji ciemiężycy czarnej.

Ciemiężyca zielona jest gatunkiem objętym w Polsce ochroną częściową. Występuje znacznie częściej niż ciemiężyca czarna. Jej stanowiska skoncentrowane są głównie w Sudetach i Karpatach, poza tym występuje w rozproszeniu na południu kraju. Często rośnie w skupiskach, a miejscami występuje masowo. Jest gatunkiem pospolitym we wszystkich pasmach górskich, od podnóży po piętro halne.

Swoje optimum siedliskowe ma w wysokogórskich ziołoroślach i traworoślach, ale spotykana jest też górskich lasach. W południowej części niżu możemy ja znaleźć w lasach łęgowych i wilgotniejszych grądach.

Rośnie w warunkach od pełnego światła do półcienia, na glebach o różnych stopniu wilgotności (od przeciętnie wilgotnych do wilgotnych), zasobności (od średnio zasobnych do zasobnych), o odczynie obojętnym.

Ciemiężyce to piękne, długowieczne rośliny świetnie nadające się do ogrodów naturalistycznych, skalnych i na rabaty bylinowe. Są atrakcyjne także jako solitery. Oczywiście nie pozyskujemy roślin, ani ich części (w tym nasion) ze stanowisk naturalnych!

W medycynie ludowej uważane są za rośliny lecznicze i trujące. Jako surowiec stosowane były kłącza tych roślin, zawierające najwięcej pożądanych substancji. Jednak obok innych substancji, zawierają one trujące alkaloidy i gorzki glikozyd – weratramarynę. Dawniej stosowano kłącza ciemiężyc m.in. jako środek drażniący skórę i znieczulający.

Jednak z powodu silnych właściwości trujących zaprzestano ich stosowania. Zatrucia objawiają się początkowo osłabieniem i zwolnieniem rytmu serca, a następnie porażeniem mięśni klatki piersiowej uniemożliwiającym oddychanie i, w konsekwencji, zgonem. 

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Ciemięrzyce pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

W Polsce objęty jest ochroną ścisłą. Jest byliną ze skórzastymi, zimotrwałymi, z wierzchu połyskującymi liśćmi. Liście są duże, niepodzielone, przypominające języki, stąd polska nazwa rodzajowa. 

Na spodzie liści możemy zobaczyć kupki zarodni, które są ustawione wzdłuż nerwów bocznych, parami w dwóch przylegających rzędach, tworząc linie. Zarodnki dojrzewają od lipca do września (a nawet października).

Języcznik zwyczajny występuje głównie w Karpatach w reglu dolnym, rzadziej na pogórzu i Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, a sporadycznie w Górach Kaczawskich w Sudetach oraz na Roztoczu.

Rośnie na skałach i zboczach, często w miejscach zacienionych i o wysokiej wilgotności powietrza. Preferuje podłoże wapienne, bogate w próchnicę. Spotkamy go w cienistych i wilgotnych lasach liściastych, na stokach z wychodniami i rumoszem skał wapiennych, rzadziej na zacienionych skałkach. Jest gatunkiem wskaźnikowym starych lasów.

Języcznik zwyczajny ma zastosowanie jako roślina ozdobna z liści. Sadzony jest w ogrodach skalnych, na murkach i jako trwała roślina okrywowa pod koronami drzew i krzewów. Ze względu na walory dekoracyjne języcznik zwyczajny jest zagrożony bezpośrednio przez wykopywanie całych kęp i przesadzanie do ogródków oraz na cmentarze. 

W uprawie znajdują się odmiany języcznika o odmiennie ukształtowanych liściach – podzielonych widlasto, w różnym stopniu podzielonych, z pofalowanym a nawet kędzierzawym brzegiem.

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Języcznik zwyczajny pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

Występuje w rozproszonych stanowiskach na terenie całej Polski z wyjątkiem wyższych położeń górskich (wyżej w górach rośnie podobny gatunek – pełnik alpejski Trollius altissimus).

W okolicach Warszawy obfite stanowisko pełnika europejskiego znajduje się we florystycznym rezerwacie przyrody „Kalinowa Łąka” (utworzonym w 1989 roku *).

Pełnik europejski jest gatunkiem charakterystycznym dla wilgotnych łąk i ziołorośli nadrzecznych. Spotykany jest również na wilgotnych polanach śródleśnych, w miejscach prześwietlonych oraz na obrzeżach ciepłolubnych lasów i zarośli.

Jest gatunkiem umiarkowanie światłolubnym. Rośnie na glebach wilgotnych, zasobnych w składniki pokarmowe, o odczynie obojętnym do zasadowego. Pełnik europejski na wielu stanowiskach w Polsce jest zagrożony przede wszystkim wskutek niszczenia jego siedlisk. Wilgotne tereny są niszczone przez osuszanie i meliorację, zaorywane pod pola uprawne, a także przeznaczane pod zabudowę. 

Wilgotne łąki w toku naturalnej sukcesji zarastają przez krzewy i drzewa. Stąd dla zachowania stanowisk pełnika europejskiego potrzebna jest ochrona czynna. Pełnik europejski jest również zagrożony przez bezpośrednią działalność człowieka czyli zrywanie kwiatów, a także wykopywanie roślin do przydomowych ogródków.

Pełnik europejski to bylina osiągająca 80 cm wysokości, należąca do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Jego ulistniona łodyga zakończona jest jednym kwiatem. 

Kwiaty są bardzo piękne, okazałe, prawie kuliste, o średnicy do 4 cm. Składają z zachodzących na siebie 10 – 15 listków okwiatu w kolorze złocistożółtym. Kwitną od maja do czerwca a czasem jeszcze w lipcu. 

Są zapylane przez owady (błonkówki, muchówki i chrząszcze), ale przy długotrwałym deszczu (kiedy kwiaty są mocno stulone) może dojść do samozapylenia. Owoc jest zbiorowy, złożony z wielu mieszków długości do 10 mm, zakończonych dzióbkiem długości do 2,5 mm. Pełnik europejski jest rośliną trująca.

Ziele zawiera glikozyd ranunkulinę, protoanemoninę, alkaloid magnoflorynę, flawonoidy witeksynę i orientynę. Trująco działa tylko świeże ziele. Po wysuszeniu rośliny substancje trujące ulegają rozpadowi.

Pełnik europejski jest rośliną chętnie uprawianą, jednak musimy przypomnieć, że rośliny tej nie wolno pozyskiwać ze stanowisk naturalnych. Rośliny należy szukać w dostępnych ofertach handlowych, można tam znaleźć zarówno ten gatunek, jak i wiele innych. 

Do rodzaju pełnik (Trollius) należy ok. 30 gatunków rozprzestrzenionych w północnych, umiarkowanych i arktycznych rejonach Europy, Azji i Ameryki Północnej. Są to rośliny idealnie nadające się do ogrodów naturalistycznych, na rabaty bylinowe. Pełniki mogą być też uprawiane na kwiat cięty.

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Pełnik europejski pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

W ten sposób dopuszczone jest pozyskiwanie liści czosnku tylko przez zbiór ręczny, wyłącznie z licznych populacji na obszarze województw: śląskiego, małopolskiego i podkarpackiego. Należy przy tym zostawić nie mniej jak 75% populacji i nie uszkadzać części podziemnych.

Czosnek niedźwiedzi uważany jest za gatunek ustępujący, choć obecnie nie znajduje się na „Czerwonej liście” roślin (2016). Oczywiście, to znów może się zmienić, gdyż zagrożeniem dla tego gatunku są nie tylko „zbieracze bez zezwolenia”, ale również inne czynniki spowodowane niewłaściwą działalnością człowieka. 

Są to: niewłaściwa gospodarka leśna, przebudowa drzewostanów z liściastych i mieszanych na monokultury drzew szpilkowych, jak również bezpośrednie niszczenie lasów łęgowych podczas regulacji rzek, co niestety ciągle ma miejsce; spadek liczby stanowisk czosnku niedźwiedziego obserwuje się również w dolinach rzek na obszarach zurbanizowanych.

W Polsce czosnek niedźwiedzi jest gatunkiem spotykanym nieco częściej w południowej części kraju, szczególnie w reglu dolnym w Karpatach, na Pogórzu Karpackim i Sudeckim. W innych częściach kraju czosnek niedźwiedzi rośnie na ogół w rozproszonych stanowiskach. 

Występuje w aspekcie wiosennym w świeżych i wilgotnych lasach liściastych, takich jak grądy niskie oraz żyzne buczyny niżowe i karpackie, sporadycznie – w buczynie sudeckiej, regionalnie w nadrzecznej olszynie górskiej. 

Czosnek niedźwiedzi jest gatunkiem wskaźnikowym starych lasów. Tak, gdzie występuje, rośnie zazwyczaj łanowo. Lubi umiarkowany cień, gleby wilgotne, zasobne w składniki pokarmowe, o odczynie obojętnym.

Czosnek niedźwiedzi jest byliną osiągającą do 50 cm wysokości, z podłużną, wąska cebulą o długości do 6 cm. Ma liście tylko odziomkowe, najczęściej dwa, do 25 cm długości i 7 cm szerokości. Łodyga kwiatowa (głąbik) jest bezlistna, do 50 cm wysokości, zakończona luźnym kwiatostanem. Śnieżnobiałe kwiaty, o 6 działkach okwiatu, mają średnicę do 2 cm. Owocem jest torebka z trzema komorami. 

Po dojrzeniu owoców część nadziemna zamiera, stąd czosnek niedźwiedzi zaliczany jest do znanych nam już geofitów.

Czosnek niedźwiedzi może być z powodzeniem uprawiany i z tego źródła może być u nas pozyskiwany dla znanych celów kulinarnych czy zdrowotnych. Jest też interesującą rośliną, która w ogrodach naturalistycznych może stanowić element ozdobny.

Czosnek niedźwiedzi jest od dawna popularną przyprawą w wielu krajach. Jego subtelniejszy smak i zapach – niż u bardziej znanego nam czosnku pospolitego (Allium sativum) – pozwala zmieniać nasze nawyki kulinarne!

Liście czosnku niedźwiedziego można spożywać jako składnik sałatek, gotować jak warzywo – w zupach lub jako składnik sosu. Liście można też suszyć, kisić i marynować. Jadalne są również cebulki i kwiaty.

Jak podaje Lukasz Luczaj, specjalista od roślin jadalnych – zalewanie oliwą czosnku niedźwiedziego w celu późniejszego spożycia jest niebezpieczne. Może dojść do zatrucia jadem kiełbasianym, czyli botulizmu, gdyż powstają warunki beztlenowe sprzyjające rozwojowi bakterii. Zatrucie jadem kiełbasianym wywołuje toksyna botulinowa wytwarzana przez bakterię Clostridium botulinum. Bakteria ta występuje powszechnie w glebie.

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Czosnek niedźwiedzi pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

Uważana jest za relikt dawnych upraw, głównie ze średniowiecznych ogrodów przyklasztornych. Według najnowszej „Polskiej czerwonej listy paprotników i roślin kwiatowych” ma status gatunku bliskiego zagrożenia. 

Pochodzi z regionu śródziemnomorskiego oraz części Europy Środkowej, gdzie zajmuje miejsca wilgotne i cieniste. 

W Polsce jest gatunkiem rzadkim, jej stanowiska są rozproszone. Nieco częściej spotykana jest w zachodniej i południowo-zachodniej części kraju. Należy do gatunków umiarkowanie światłolubnych i ciepłolubnych, lubi glebę średnio żyzną. Rośnie w szczelinach murów, pod płotami, w zaroślach przydrożnych, czasem spotykana jest na terenach kolejowych.

Parietaria lekarska jest byliną osiągającą 80 cm wysokości i należy do rodziny pokrzywowatych (Urticaceae). Jednakże, w przeciwieństwie do pokrzywy (Urtica), nie ma parzących włosków i górna powierzchnia liści jest błyszcząca. 

Jej całobrzegie liście są ciemnozielone, jaśniejsze od spodu i ułożone skrętolegle na łodydze. Kwiaty, zarówno obupłciowe i żeńskie, zebrane są razem w kuliste kwiatostany w kątach liści. Kwitną długo, od maja do października. Owocem jest drobny, jednonasienny orzeszek, odpadający razem z okwiatem.

Parietaria lekarska jest rośliną leczniczą, tradycyjnie używaną (całe ziele, części nadziemne) jako środek moczopędny i przeciwzapalny. Zwyczajowo stosowana jest też przeciwkaszlowo oraz może być używana do łagodzenia bólu ran i oparzeń oraz w przyspieszaniu ich gojenia.

Napary i odwary można przyjmować zarówno wewnętrznie jak zewnętrznie, jednak ani skuteczne, ani bezpieczne dawkowanie nie zostało określone. 

Parietaria lekarska nie powinna być stosowana przez osoby z katarem siennym lub innymi schorzeniami alergicznymi. Pyłek tej rośliny ma działanie alergizujące.

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Parietaria lekarska pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

Oprócz tego występują gatunki i podgatunki mieszańcowe, co zwiększa liczbę dziko występujących taksonów do 25 (wg Mitka 2003 r., Rodzaj Aconitum w Polsce i krajach ościennych). W naszym kraju tojady występują głównie w Karpatach i Sudetach, rzadko na niżu. 

Są to okazałe byliny, nawet do 2 m wysokości, należące do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Ich kwiaty, zebrane w gęste kwiatostany, na ogół mają zabarwienie od ciemnoniebieskiego do fioletowego. Wyjątkiem w naszej florze jest tojad lisi (Aconitum lycoctonum, Aconitum vulparia), który ma kwiaty z kolorze żółtym. 

Wszystkie tojady mają charakterystyczne, grzbieciste kwiaty złożone z 5 zabarwionych działek kielicha, z których górna i na ogół największa przypomina kształtem hełm. Korona jest niewidoczna, ukryta w hełmie, dwa górne płatki przekształcone są w miodniki, pozostałe są silnie zredukowane lub ich brak.

Kwiaty zapylane są głównie przez trzmiele długopyszczkowe, które łatwo docierają do nektaru. Owocem są mieszki zawierające nasiona często o oskrzydlonych krawędziach. Rozsiewane są przez wiatr lub stopniowo wysypują się z pękniętych mieszków.

Tojady są roślinami silnie trującymi. Zawierają liczne alkaloidy, w tym akonitynę. Akonityna należy do najszybciej i najsilniej działających trucizn. W stężeniu toksycznym wywołuje drętwienie, arytmię i śmierć z powodu zatrzymania oddechu. 

W małych dawkach akonityna była stosowana m.in. w leczeniu nerwobólu twarzowego. Jednakże ze względu na niebezpieczeństwo przedawkowania akonityna została wycofana z lecznictwa wielu krajów. 

Tojady od dawna mają też zastosowanie w uprawie ogrodowej – uprawiane są dla oryginalnych, barwnych kwiatów. Większość gatunków, wymaga wilgotnej i żyznej gleby oraz słonecznego lub półcienistego stanowiska. 

Pamiętajmy, żeby nie pozyskiwać roślin ani ich części (w tym nasion) ze stanowisk naturalnych.

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Tojady pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

W Polsce uważany jest za gatunek narażony na wyginięcie, dość rzadki, podany jedynie z około 130 stanowisk. Jest gatunkiem częściej spotykanym w zachodniej Europie, rzadziej w środkowej i południowej Europie. Poza tym występuje w Azji Mniejszej, na Bliskim Wschodzie i w części Afryki Północnej.

W Polsce preferuje miejsca o klimacie łagodnym zimą, dlatego spotykany jest częściej w rejonach bliższych wybrzeży. Występuje w rozproszonych stanowiskach na niżu, częściej na zachodzie kraju, w górach nie występuje. Rośnie w półcieniu, na glebach średnio żyznych i żyznych, o odczynie umiarkowanie kwaśnym do obojętnego.

Jest gatunkiem charakterystycznym dla olszyn bagiennych i borów bagiennych. Spotykany jest na torfowiskach, brzegach jezior, ale także na groblach stawów, podmokłych drogach leśnych czy liniach oddziałowych, wilgotnych zrębach, w rowach odwadniających. 

Największym zagrożeniem dla długosza królewskiego są zmiany siedliskowe, związane z odwadnianiem dużych obszarów oraz obniżanie się poziomu wód gruntowych. Ustępuje wtedy ze stanowisk naturalnych i coraz częściej przechodzi na antropogeniczne siedliska wtórne takie jak rowy, groble, linie oddziałowe >> miejsca, gdzie poziom wód gruntowych jest stosunkowo wysoki.

Długosz królewski jest okazałą paprocią, o dużych, długoogonkowych, podwójnie pierzastych liściach wielkości nawet do 2 m. Ich szerokość sięga nawet 40 cm. Zewnętrzne liście całe są płonne – zielone, asymilujące. Wśród liści wewnętrznych możemy wyróżnić odcinek dolny – asymilujący i górny – zarodnionośny. Część zarodnionośna jest rozgałęziona i gęsto pokryta zarodniami. Zarodniki dojrzewają od czerwca do lipca, są zielone i szybko tracą zdolność kiełkowania. 

W uprawie spotykana jest odmiana długosza królewskiego ‘Purpurascens’, u której bardzo dekoracyjne są pędy i młode liście, które wiosną wybarwione są na czerwono. Z czasem robią się zielone. Odmiana ‘Purpurascens’ cechuje się niższym wzrostem niż gatunek.

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Długosz królewski pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

Rośnie na zrębach i wiatrołomach, a także w lasach i zaroślach, jest gatunkiem charakterystycznym dla zbiorowisk porębowych, niekiedy spotyka się go w buczynie.

Pokrzyk wilcza jagoda jest okazałą byliną dorastającą do 1,5 – 2 m wysokości, należącą do rodziny psiankowatych (Solanaceae). 

Pozyskiwanie pokrzyku z naturalnych stanowisk jako cennego surowca dla przemysłu farmaceutycznego doprowadziło do zubożenia lub zniszczenia niektórych jego stanowisk w Polsce. Obecnie surowiec pozyskuje się z roślin uprawianych.

Pokrzyk wilcza jagoda jest rośliną leczniczą i silnie trującą. Wszystkie części pokrzyku, zarówno świeże jak i wysuszone, są trujące. Działanie toksyczne rośliny obniża się dopiero po długim jej przechowywaniu.

Pokrzyk wilcza jagoda zawiera m.in. alkaloidy tropanowe: hioscyjaminę, atropinę i skopolaminę, pochodne kumaryny, flawonoidy. Surowcem farmaceutycznym są liście i korzenie pokrzyku.

Stosuje się je jako środek uspokajający w napadach astmy i w leczeniu bólu, a obecnie szczególnie w skurczach brzusznych oraz w obrębie dróg żółciowych. Wydzielone alkaloidy wykorzystuje się jako środki trankwilizujące, rozkurczowe i w kroplach do oczu – rozszerzających źrenicę oka.

Pokrzyk wilcza jagoda ma długą historię zastosowania leczniczego, jednak złą sławę zawdzięcza właściwościom halucynogennym i jako afrodyzjak. W leczeniu niskimi dawkami, pod ścisłą kontrolą lekarza, te wyjątkowo niebezpieczne alkaloidy zawarte w pokrzyku wykazują działanie terapeutyczne. W większych dawkach powodują m.in. halucynacje, splątanie i śmierć. 

Wśród ludzi zatruciu pokrzykiem ulegają przeważnie dzieci, które zjadają jego jagody, które wyglądają atrakcyjnie i przypominają owoce „dobre do jedzenia”, np. wiśnie.

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Pokrzyk wilcza jagoda pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

Kłokoczka południowa od dawna jest uprawiana i niekiedy dziczeje, stąd w Polsce znane są także stanowiska synantropijne tej rośliny.

Kłokoczka jest gatunkiem ciepłolubnym i umiarkowanie światłolubnym. Rośnie na miejscach nasłonecznionych, w prześwietlonych lasach i zaroślach oraz na ich obrzeżach. Lubi gleby wapienne, zasobne w składniki pokarmowe i dostatecznie wilgotne, ale przepuszczalne. Jest krzewem lub niskim drzewem do 5 m wysokości. 

Ma duże, nieparzystopierzaste liście. Jej kwiaty o średnicy ok. 15 mm, o białej – czasem różowo nabiegłej koronie, zebrane w zwieszające się kwiatostany, rozwijają się od maja do czerwca. Zapylane są przez owady a czasem dochodzi do samozapylenia. 

Owocem jest 2-3 komorowa, rozdęta, pergaminowa torebka, długości ok. 3-4 cm. Nasiona o średnicy ok. 1 cm, jasnobrązowe i twarde rozsiewane są przez wiatr, potrząsający torebkami. Ponieważ nasiona są ciężkie, rozsiewane są na niewielkie odległości. Kłokoczka południowa zagrożona jest z powodu odlesiania oraz różnych form działalności gospodarczej w lasach. Niestety bywa też wykopywana i przesadzana do ogródków wiejskich.

Z nasion kłokoczki wyrabiano dawniej różne ozdoby, koraliki i różańce. Uzyskiwano z nich również olej do oświetlania domów i do celów spożywczych. W Polsce przyrządzano kiszone pączki kłokoczki jako odpowiednik kaparów w kuchni włoskiej.

Kłokoczka południowa była i jeszcze gdzieniegdzie jest wykorzystywana do sporządzania palm wielkanocnych. Wierzono, że święcone w Niedzielę Palmową mają moc odpędzania robactwa, much, pcheł, burz, gradów i innych nieszczęść. 

Nazwy ludowe tej rośliny: kłokocina, kłokoczyna, kłokoczko, kłokotka – pochodzą od „klekotania nasienia w pęcherzu” (czyli torebce nasiennej).

Porcję wiedzy na temat roślin chronionych przygotowała dla Was Izabella Kirpluk → botaniczka, która w Ogrodzie Botanicznym była kuratorem kolekcji ekologicznych oraz działu Flory niżowej Polski. Zajmowała się gatunkami chronionymi, zagrożonymi i inwazyjnymi.

Artykuł Kłokoczka południowa pochodzi z serwisu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.