Ochrona zbiorów zielnikowych

Okazy w zielniku mogą stanowić całe rośliny lub ich fragmenty. Najczęściej są one suszone, prasowane i umieszczane na kartach papieru, a w przypadku szczególnych materiałów – przechowywane w pudełkach lub w roztworach konserwujących. Właściwe przechowywanie na bezpiecznych i stabilnych półkach pozwala na zmniejszenie stresu i minimalizuje ryzyko przemieszczania się okazów – które wpływają na zbiory roślin. Suszone i sprasowane okazy roślin najlepiej przechowywać w pudełkach archiwalnych lub wiązać w wiązki w tekturowych teczkach.

Aby zachować kolekcję w dobrym stanie, stosuje się konserwację zapobiegawczą, czyli kontrolę temperatury, wilgotności, natężenia światła, ochronę przed szkodnikami i zanieczyszczeniami.

Największe zagrożenia dla zbiorów zielnikowych

• Woda – zalania, awarie instalacji; uszkodzone próbki zamraża się, aby opóźnić ich niszczenie i zapobiec rozwojowi grzybów. Uszkodzone lub podmokłe okazy zamraża się, aby opóźnić niszczenie i zapobiec atakowi grzybów, co daje kuratorom czas na ocenę sytuacji i podjęcie decyzji, w jaki sposób najlepiej podejść do problemu.

• Szkodniki – m.in. rybiki, wszy książkowe, chrząszcze magazynowe; wymagają stałego monitoringu. Powszechnymi szkodnikami zielnikowymi są: rybiki srebrne, wszy książkowe (psocids), chrząszcze papierosowe lub tytoniowe (Lasioderma), chrząszcze drogeryjne (Stegobium paniceum). Powracającym zagrożeniem dla długowieczności okazów zielnikowych są owady, z których wiele znajduje się w suszach.

• Grzyby – pojawiają się przy niedokładnym wysuszeniu roślin, szczególnie bogatych w nektar lub cukry. Głównym czynnikiem ryzyka ataku grzybów jest niecałkowite wysuszenie okazów, lub niewłaściwych warunków przechowywania, zwłaszcza w tropikach. Prawidłowo wysuszone okazy roślin nie ucierpią z powodu ataku grzybów, jeśli będą przechowywane w odpowiednich warunkach. Podczas procesu suszenia próbki są szczególnie zagrożone, jeśli schną powoli. Okazy z wydzieliną cukrową lub dużą ilością nektaru są również szczególnie atrakcyjne dla grzybów i wymagają szczególnej ostrożności podczas suszenia, aby zapewnić szybkie wyschnięcie i zapobiec rozwojowi pleśni.

• Światło – powoduje blaknięcie barwników i uszkodzenia struktury tkanek. Okazy zielnikowe są wrażliwe na światło widzialne i promieniowanie ultrafioletowe, które może powodować blaknięcie pigmentów biologicznych (blaknięcie lub zmianę koloru) i/lub uszkodzenie wiązań chemicznych.

• Zanieczyszczenia – najlepiej stosować metalowe, szczelne szafy, które nie wydzielają szkodliwych związków i ułatwiają utrzymanie czystości.

• Kradzież – ogranicza się poprzez kontrolę dostępu i dokumentowanie ruchu zbiorów. Aby jak najlepiej ustalić protokoły kontroli przemieszczania okazów, można stworzyć system dokumentacji umożliwiający monitorowanie zbiorów.

Najlepszym materiałem do przechowywania kolekcji zielników są metalowe szafy, które nie wydzielają lotnych związków organicznych, tak jak szafki drewniane. Metalowe półki można łatwo wyczyścić, a dobrze uszczelniona szafa zapewnia stabilny mikroklimat okazom.

Dzięki właściwemu przechowywaniu i stałej kontroli warunków środowiskowych okazy zielnikowe mogą przetrwać w doskonałym stanie przez wiele dziesięcioleci, a nawet stuleci!