Ziarnopłon wiosenny

Przedstawiamy ostatni charakterystyczny gatunek flory przedwiośnia, czyli ziarnopłon wiosenny, zwany też przez botaników jaskrem wiosennym (Ficaria verna, Ranunculus ficaria).

Należy do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae), a we florze polskiej jest jednym z dwóch przedstawicieli rodzaju ziarnopłon (Ficaria). Drugim jest rzadko spotykany ziarnopłon kusy (Ficaria nudicaulis).

Ziarnopłon wiosenny jest pospolity w całym kraju, na północnym wschodzie występuje rzadziej, natomiast w górach spotykany jest aż po piętro pogórza, rzadziej w reglu dolnym. Jest gatunkiem wskaźnikowym dla starych lasów liściastych, ale rośnie również w różnych wilgotnych lasach, zaroślach czy nawet na terenach trawiastych.

Najchętniej rośnie w półcieniu i umiarkowanym świetle, na glebach wilgotnych, zasobnych w składniki pokarmowe, a nawet bardzo żyznych, o odczynie obojętnym do zasadowego. Ziarnopłon wiosenny jest byliną z pędami o długości nawet 30 cm.

Pędy te leżą i wznoszą się, tworząc wiosną zwarty kobierzec soczystozielonych liści, wśród których szybko pojawiają się połyskujące, złocistożółte kwiaty. Znaczna część korzeni przekształcona jest w wydłużone bulwki.

Łodygi zakorzeniają się w węzłach, a w kątach liści znajdują się bulwkowate rozmnóżki – bulwki pędowe. Podobnie jak bulwki korzeniowe służą one do rozmnażania wegetatywnego, dzięki temu ziarnopłon wiosenny potrafi w krótkim czasie opanować rozległe przestrzenie (w USA jest gatunkiem inwazyjnym).

Liście ziarnopłonu wiosennego są brzegiem karbowane lub ząbkowane i nie są skupione w różyczce. Kwiaty o średnicy 2–3 cm wyrastają pojedynczo na długich, wznoszących się szypułkach. Kwitną najczęściej od marca (bywa, że przy sprzyjającej aurze pojawiają się już w lutym) do maja.

Owoc jest zbiorowy, złożony z owłosionych niełupek z elajosomami (ciałkami mrówczymi). Najczęściej jednak owoce nie wykształcają się albo są nierozwinięte.

Ziarnopłon wiosenny jest rośliną trującą, zawiera m.in. glikozyd ranunkulinę, saponiny trójterpenowe i olejki eteryczne.

Ranunkulina silnie działa na skórę i błony śluzowe. Ziarnopłon wiosenny jest najbardziej toksyczny w czasie kwitnienia i dojrzewania owoców. Podobno młode liście są jadalne, ale my nie polecamy eksperymentowania. U zwierząt powoduje podobne zatrucia jak jaskry. W medycynie ludowej ziarnopłon wiosenny stosowany był jako środek antyseptyczny i hamujący krwawienie (świeże ziele).