Winorośl jadeitowa - Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego

Winorośl jadeitowa

Strongylodon macrobotrys, znany też jako winorośl jadeitowa, winorośl szmaragdowa, turkusowa winorośl lub jade vine, niekiedy także jadeitowy pnący groszek, to niezwykle efektowna i rzadko spotykana, endemiczna roślina tropikalna pochodząca z Filipin.

Po raz pierwszy opisana została przez zachodnich odkrywców w 1841 roku. Roślina została odkryta na zboczach góry Makiling, na wyspie Luzon. Ze względu na niecodzienny kolor kwiatów i oryginalny wygląd, jest bardzo ceniona w nie tylko w ogrodach botanicznych, ale także w wśród przez kolekcjonerów. Uprawiana u nas roślina trafia do kolekcji w 2001 ze Szwajcarii z Ogrodu Botanicznego w St. Gallen. Od kilku lat zakwita regularnie na przełomie marca i maja, w tym samym okresie co w swoim środowisku naturalnym, gdy panuje pora sucha. Proces zapylania kwiatów wspomagany jest przez oryginalny ”ruchomy mechanizm” wysuwania się pręcików i słupków.

W tym roku, po wielokrotnych, powtarzanych codziennie, próbach zapylania ręcznego, doszło do zapylenia, dzięki czemu powstał jeden owoc, który rozwijał się przez kilka miesięcy. Pod koniec lipca spadł z rośliny, w  środku znajdowało się kilka różnej wielkości nasion.

Podstawowe informacje:

  • nazwa naukowa: Strongylodon macrobotrys A.Gray
  • rodzina: Fabaceae (bobowate)
  • pochodzenie: Filipiny, lasy tropikalne wysp Luzon, Mindoro i innych
  • siedlisko naturalne: Wilgotne, gęste lasy tropikalne, często w pobliżu strumieni i rzek
  • forma wzrostu: Pnącze (liana) – może osiągać do 20 metrów długości

Kwiaty są wyjątkowe:

  • kolor: niebiesko-zielony, turkusowy, czasem wpadający w miętowy lub seledynowy – przypomina kolor jadeitu (stąd nazwa „jade vine”)
  • kształt: motylkowaty, charakterystyczny dla roślin bobowatych (Fabaceae)
  • ułożenie: Zebrane w kwiatostany w formie grona o długości nawet koło 1 metra (czasem dłuższe!)
  • okres kwitnienia: W warunkach naturalnych – od marca do maja (w porze suchej)
  • zapylacze: Nietoperze – wabione kolorem i nektarem kwiatów
  • Kwiaty w kształcie pazura lub dzioba są rozmieszczone w wiszących kwiatostanach po 75 lub więcej kwiatów. Kwiatostany mogą osiągnąć nawet 3 m długości. Turkusowy kolor kwiatów przypomina zabarwienie niektórych form minerałów turkusowych i jadeitowych, w tonacjachod niebiesko-zielonego do miętowego zielonego. Kwiaty są ułożone w kwiatostanie „do góry nogami” co ułatwia nietoperzom spijanie nektaru i zapylanie. Podczas odwiedzin, pyłek delikatnie wysypuje się na głowę zapylacza i może być następnie przeniesiony na znamię słupka kwiatu kolejnej rośliny. Specyficzna budowa kwiatu sprawia, że podczas wstępnego kontaktu, przy lekkim naciśnięciu dźwigni, w pierwszej kolejności wysuwa się słupek, na którym może być zdeponowany pyłek z innej rośliny, a przy próbach dalszego otwierania kwiatu wysuwają następnie się pręciki i jest wysypywany pyłek, który będzie mógł być przeniesiony przez nietoperza do kolejnego kwiatu. Tak wyrafinowany mechanizm zapylania powstał w wyniku długotrwałej koewolucji w działaniu zachodzącej pomiędzy budową kwiatu i jego zapylacza.
  • Ich jasne zabarwienie jest przykładem kopigmentacji, w wyniku obecności malwiny (antocyjanina) i saponaryny (glikozydu flawonowego) w stosunku 1:9.

Liście: zielone, błyszczące, trójlistkowe – złożone z trzech owalnych listków, ułożone na pędachnaprzemianlegle, Owoc: strąk (jak u innych bobowatych), długość do 15 cm, zawiera kilka dużych nasion. Rozmnażanie: trudne z nasion, częściej przez sadzonki pędowe

Wymagania uprawowe:

  • światło: jasne, ale rozproszone (półcień lub filtrujące światło)
  • temperatura: ciepło przez cały rok – min. 18–20°C (nie toleruje chłodu)
  • wilgotność: wysoka wilgotność powietrza (idealna to 70–90%)
  • podłoże: przepuszczalne, organiczne, lekko kwaśne (pH 5,5–6,5)
  • podlewanie: regularne, ale nieprzesadne – gleba powinna być stale lekko wilgotna

Trudność:

  • w uprawie domowej: bardzo trudna
  • w szklarniach i oranżeriach: możliwa, ale wymaga kontroli wilgotności i temperatury
  • zakwitnięcie w uprawie: rzadkie i trudne – wymaga idealnych warunków uprawowych

Zastosowanie i znaczenie:

  • dekoracyjne: ceniona za oryginalny wygląd – kwiatostany wyglądają niemal nienaturalnie
  • ogrody botaniczne: często uprawiana w specjalnych kolekcjach tropikalnych roślin
  • ochrona gatunku: uznawana za narażoną na wyginięcie (VU – vulnerable) przez utratę naturalnego siedliska

Ciekawostki:

  • zmienność koloru: barwa kwiatów wynika z rzadkiej kombinacji antocyjanin i flawonów, pigmentów roślinnych
  • podobieństwo do innych roślin: choć kwiaty wyglądają egzotycznie, gatunek ten należy do tej samej rodziny co groch czy fasola
  • symbol Filipin: Jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych kwiatów narodowych Filipin

Znaczenie kulturowe i estetyczne

Choć Strongylodon macrobotrys nie jest związany z żadnym tradycyjnym kultem religijnym, jego niezwykły, turkusowo-szmaragdowy kwiat od wielu dekad inspiruje filipińską sztukę i estetykę. Roślina ta, dzięki swojej rzadkości i wyjątkowej urodzie, stała się jednym z najbardziej charakterystycznych motywów w kulturze wizualnej Filipin.

Pojawia się zarówno w sztuce użytkowej, na tkaninach, haftach czy ceramice oraz w malarstwie, zwłaszcza współczesnym, gdzie funkcjonuje jako znak tropikalnego piękna i narodowej tożsamości. W ogrodach botanicznych oraz w starannie projektowanych przestrzeniach reprezentacyjnych jade vine pełni rolę rośliny wyjątkowej, rzadkiej i ekskluzywnej, podkreślającej charakter miejsca.

W przeciwieństwie do wielu roślin tradycyjnie wykorzystywanych w rytuałach religijnych Azji, jade vine nie posiada przypisanej symboliki duchowej w lokalnych wierzeniach Filipin. Nie występuje w ceremoniach, nie jest rośliną sakralną i nie odgrywa funkcji liturgicznej. Mimo to jej niezwykły wygląd sprawia, że bywa postrzegana jako wyraz boskiego piękna i harmonii natury. W sztuce o tematyce religijnej pojawia się czasem symbolicznie jako znak doskonałości stworzenia – nie z tradycji, lecz z intuicyjnego zachwytu nad jej formą.

We współczesnej kulturze, zwłaszcza w literaturze ekologicznej i sztuce postkolonialnej, jade vine zyskuje nowe, poetyckie znaczenia. Jej rzadkość i delikatność stają się metaforą kruchości środowiska naturalnego, a zagrożenie wyginięciem podkreśla konieczność ochrony lasów deszczowych Filipin.

Kwiat, który w naturze wymaga specyficznych warunków i trudnego procesu zapylania, bywa interpretowany jako symbol ulotnego piękna, które wymaga troski i uważności. Dzięki temu jade vine stała się nie tylko botaniczną ciekawostką, ale też znakiem refleksji o wartości natury i potrzebie jej ochrony.

Tą porcją wiedzy podzielił się z Wami Piotr Dobrzyński – kurator kolekcji roślin szklarniowych w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego.

A green oasis in the heart of the city!

SEASON OPENING
at the University of Warsaw Botanical Garden
– March 21, 10:00 a.m

From 21 March, we invite you to visit the Botanical Garden in spring.
In March and April, the Garden and the greenhouses will be open daily, including public holidays.
from 10:00 a.m. to 6:00 p.m. The ticket office will be openuntil 5:00 p.m.

Last entry to the greenhousesat 5:20 p.m. The greenhouses are closed on Mondays.

Every Saturday and Sunday at 1:00 p.m.
we invite youto join guided walks with our educators!

Discover a tropical forest in the heart of Warsaw.

Greenhouses

Until March 15, the greenhouses are open on weekends and public holidays from 11:00 a.m. to 4:00 p.m. (last entry at 3:20 p.m.).

Tickets are available at the ticket office on site until 3:20 p.m., as well as kupbilet.pl

From March 21, the greenhouses will be open from Tuesday to Sunday
during the Garden’s opening hours.

Educational programmes for organised groups.
Book here → wycieczki.ogrod@uw.edu.pl

Używamy plików cookie, aby poprawić komfort korzystania z naszej witryny. Przeglądając tę stronę, zgadzasz się na używanie przez nas plików cookie.

Więcej Akceptuję