Pokrzyk wilcza jagoda - Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego

Pokrzyk wilcza jagoda

Ta, z pozoru zwykła bylina używana była wraz z innymi ziołami do sporządzania “maści czarownic”, którą wiedźmy nacierały się przed lotem na miotle! Co to za magiczna roślina i skąd wzięły się te wierzenia?

Atropa belladonna, Wikimedia Commons

To Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna). Możecie ja spotkać w lasach na południu Polski i oczywiście w naszym Ogrodzie Botanicznym. 

Cała roślina jest trująca. Pokrzyk wilcza jagoda ma długą historię zastosowania leczniczego, jednak złą sławę zawdzięcza właściwościom halucynogennym i jako afrodyzjak. W leczeniu niskimi dawkami, pod ścisłą kontrolą lekarza, te wyjątkowo niebezpieczne alkaloidy zawarte w pokrzyku wykazują działanie terapeutyczne. W większych dawkach powodują m.in. halucynacje, splątanie i śmierć.

Największe stężenie alkaloidów znajdziemy w jej korzeniach i owocach, czyli czarnych, błyszczących wielonasiennych jagodach. Od wieków uważana była za ziele o dużym potencjale leczniczym oraz wykorzystywana w medycynie ludowej. 

Zawiera substancje powodujące stany deliryczne, odrywające od rzeczywistości. Może dlatego upodobały ją sobie czarownice? Łacińska nazwa rośliny to Atropea belladonna! Atropos to jedna z bogiń losu w mitologii Greckiej. Ta która przecina nić losu/ życia. 

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna), fot. T. Oates

Natomiast belladonna to: piękna kobieta. Pokrzyk służył kobietom do malowania ust i policzków oraz był wkraplany do oczu, aby rozszerzyć źrenice i nadać im połysk. 

Atropa belladonna, rośnie wśród roślin lekarskich. Z tym działaniem związana jest też nazwa łacińska roślin. W dawnej medycynie ludowej (a może bardziej właściwie: wśród wiedźm i szeptuch), to właśnie między innymi w tym celu był stosowany pokrzyk wilcza jagoda.

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna) jest taksonem bliskim zagrożenia i objętym ochroną gatunkową w Polsce. Występuje w południowej części kraju, w niższych położeniach Karpat i Sudetów (najwyżej sięga do 1100 m n.p.m.) oraz rzadko w pasie południowych wyżyn. Przez Polskę przebiega północna granica zasięgu gatunku.

Rośnie na zrębach i wiatrołomach, a także w lasach i zaroślach, jest gatunkiem charakterystycznym dla zbiorowisk porębowych, niekiedy spotyka się go w buczynie.

Pokrzyk wilcza jagoda jest okazałą byliną dorastającą do 1,5 – 2 m wysokości, należącą do rodziny psiankowatych (Solanaceae).

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
Fot. I. Kirpluk

Ma bardzo charakterystyczne 5-krotne kwiaty, zwieszające się, na ogół po jednym, w kątach liści. Kielich o łatkach rozpostartych gwiaździście, ma długość do 2 cm i powiększa się w czasie owocowania. Korona jest brudnofioletowa, w dole i wewnątrz żółtawa z fioletowymi żyłkami, długości 2,5 – 3 cm. Kwiaty są zapylane przez owady, rzadko dochodzi do samozapylenia.

Owocem jest kulista, czarna i lśniąca, wielonasienna jagoda z fioletowym sokiem. Nasiona rozsiewane są endozoochorycznie (przenoszenie zjadanych diaspor wewnątrz organizmu, a następnie ich wydalanie na zewnątrz) przez ptaki.

Pokrzyk wilcza jagoda jest rośliną leczniczą i silnie trującą. Wszystkie części pokrzyku, zarówno świeże jak i wysuszone, są trujące. Działanie toksyczne rośliny obniża się dopiero po długim jej przechowywaniu. Pokrzyk wilcza jagoda zawiera m.in. alkaloidy tropanowe: hioscyjaminę, atropinę i skopolaminę, pochodne kumaryny, flawonoidy.

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
fot. I. Kirpluk

Surowcem farmaceutycznym są liście i korzenie pokrzyku. Stosuje się je jako środek uspokajający w napadach astmy i w leczeniu bólu, a obecnie szczególnie w skurczach brzusznych oraz w obrębie dróg żółciowych. Wydzielone alkaloidy wykorzystuje się jako środki trankwilizujące, rozkurczowe i w kroplach do oczu – rozszerzających źrenicę oka.

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
fot. I. Kirpluk

Pozyskiwanie pokrzyku z naturalnych stanowisk jako cennego surowca dla przemysłu farmaceutycznego doprowadziło do zubożenia lub zniszczenia niektórych jego stanowisk w Polsce. Obecnie surowiec pozyskuje się z roślin uprawianych.


Wraz z rokiem tematycznym – Detektywistyczny Botaniczny – prowadzimy cykl o roślinach zagadkowych, tajemniczych, niebezpiecznych, zaskakujących i fascynujących.

Tą historią podzieliła się Monika Pyszna → edukatorka z Pracowni Edukacji Ogrodu Botanicznego UW.

University of Warsaw Botanic Garden

In winter season Greenhouses of our Botanic Garden
are open on weekends and holidays from 11.00 a.m. to 4.00 p.m. ticket office is open until 3.20 p.m.




Aleje Ujazdowskie 4
00-478 Warsaw

Opening hours

MARCH – APRIL | 10 am – 6 pm | ticket offices open until 5 pm

MAY – AUGUST | 10 am – 8 pm | ticket offices open until 7 pm

SEPTEMBER | 10 am – 6 pm | ticket offices open until 5 pm

OCTOBER | 10 am – 5 pm | ticket offices open until 4 pm

Używamy plików cookie, aby poprawić komfort korzystania z naszej witryny. Przeglądając tę stronę, zgadzasz się na używanie przez nas plików cookie.

Więcej Akceptuję