Soczysta, energetycznie żółta cytryna przyciąga spojrzenia - Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego

Soczysta, energetycznie żółta cytryna przyciąga spojrzenia

Niewątpliwie ujęła też XVII-wiecznych artystów malujących martwe natury skomponowane jak posiłki. Podczas przygotowywania posta o martwych naturach śniadaniowych i bankietowych, starałam się omijać obrazy z cytrynami, by pokazać je w tym zestawieniu. Nie było to łatwe i nawet mam możliwość powołać się na badania naukowe z tym związane – sprawdzono, że cytryny znajdowały się na 51% holenderskich martwych naturach z lat 1500 – 1650. A gdyby wziąć pod uwagę przedstawienia wystawnych bankietów – współczynnik ten byłby na pewno wyższy!Obrazy bogatych stołów musiały zawierać wyjątkowe elementy, a w tamtym czasie cytryna jako owoc egzotyczny była symbolem luksusu. Związana z zamorskim handlem i siłą holenderskiej floty, które były źródłem dumy narodowej, także chętnie podkreślonej w symbolicznym wymiarze dzieł artystów.

_________________________________________________________________________________________

Holandia w XVII wieku była handlowym centrum świata, a co za tym idzie — miejscem sprzyjającym szybkiemu bogaceniu się. Cytryna — owoc zamorski — podobnie jak cukier trzcinowy (sprowadzany z plantacji w koloniach) czy chińska porcelana, świadczyły o globalnym zasięgu ówczesnego handlu.

Puchar typu nautilus można wręcz nazwać „owocem morza” — tworzono go bowiem z polerowanych muszli łodzików (Nautilus), żyjących w ciepłych oceanach. Kosztowne kielichy wykonywano z weneckiego szkła, a pomiędzy tymi przedmiotami artysta starannie ukazał perski dywan. Pełnia przepychu!

Willem Kalf, „Martwa natura z filiżanką Nautilus” (1662)

Często cytrynę na obrazach umieszczano obok kielichów z winem, uważano, że jej sok dodany do alkoholu zmniejsza jego skutki. W związku z tym można ją interpretować jako symbol wstrzemięźliwości i opanowania.

Podobna kompozycja autorstwa tego samego artysty. Powracają symbole bogactwa, a cytryna ponownie pełni podwójną rolę. Widoczne w oddali jabłko wzmacnia moralny wydźwięk przedstawienia.

Dodatkowo pojawiają się orzechy, kierujące uwagę ku symbolice Chrystusa, oraz zegar — przypomnienie o przemijaniu i kruchości doczesnych dóbr.

Willem Kalf „Martwa natura z dzbanem i półmiskiem z chińskiej porcelany”

_________________________________________________________________________________________

Cytryna wygląda apetycznie, ale smak jej wnętrza opiszemy raczej jako kwaśny lub cierpki. Była też symbolem tego, że nie wszystko, co piękne na zewnątrz jest tak samo wartościowe w środku. Świat jest pełen pozorów i naszym obowiązkiem jest zachować skromność i opierać się na wartościach moralnych, by nie dać się zwieść.

Ciekawie o cytrynie opowiada też Silvia Maguzzi na kartach książki „Wokół stołu” :

– W cytrynie z obraną spiralnie skórką można dopatrywać się przebiegu życia ludzkiego, które stopniowo porzuca materialna skorupę, by dotrzeć do miąższu duchowej esencji.

Bogata zastawa — lecz obok niej przewrócony kielich. Luksusowy zegarek — a jednak czas nieubłaganie upływa. Ciasto, zapewne wyborne, lecz jego okruszki i skorupki orzechów przypominają o przemijaniu.

Obraz jest więc nie tylko popisem malarskiego kunsztu, lecz także przesłaniem skierowanym do odbiorcy.

Willem Claesz Heda, „Martwa natura” (1636)

_______________________________________________________________________________________

Cytryna stanowiła też pole do popisu dla kunsztu artystów – jak wzbogacić kompozycję tak jasnym i wyrazistym elementem? Skórka o wyjątkowej, nieco chropowatej fakturze, delikatna biel albedo, błyszczące soczyste wnętrze, a wszystko to przedstawione w taki sposób, że odbiorca ma chęć sięgnąć po owoc, by móc go choć powąchać. Ten efekt wzmacniało też często stosowane przedstawienie częściowo obranej zwisającej spiralnie cytrynowej skórki. Tak można pochwalić się mistrzostwem w stosowaniu perspektywy i iluzji!

_________________________________________________________________________________________

W martwych naturach bankietowych, pośród przepychu potraw, kosztownej zastawy i szlachetnych tkanin, pojawiały się także dyskretne przypomnienia o przemijaniu i o sprawach ważniejszych niż doczesne przyjemności. Obok roślin jadalnych artysta ukazał cięte kwiaty — kolejny symbol kruchości i nietrwałości.

Abraham van Beijeren „Martwa natura z owocami, owocami morza i drogocenną zastawą” (1654)

Czy chłodną porą do zimowej herbaty, czy latem do orzeźwiającej lemoniady – dodawanie cytryny może zapewnić nam sporo tematów do refleksji

W oranżerii Ogrodu Botanicznego UW przybywa cytrusów – przy wejściu wita nas cytryna, niedaleko żywym kolorem wzrok przyciągają owoce kalamandyny, nieco dalej oczaruje nas zapach kwiatów pomarańczy gorzkiej. Przy basenie pojawiły się doniczki z grejpfrutem, pomelo, cedronem, bergamotką, mandarynka i limonką. Zachęcamy do przyjrzenia się ich liściom – bez owoców bardzo trudno jest określić, z którym gatunkiem cytrusa mamy do czynienia.

Zapraszamy!

Autorką jest Natalia Wielechowska → Edukatorka z Pracowni Edukacji Ogrodu Botanicznego,

Ogród Botaniczny UW

Zielona oaza w sercu wielkiego miasta!

Do końca sierpnia Ogród jest dostępny codziennie i w dni świąteczne w godzinach 10.00 – 20.00
Kasy są czynne do godz. 19.00. Ostatnie wejście do szklarni o godz. 19.20. W poniedziałki szklarnie są nieczynne.

W każdą sobotę i niedzielę o godz. 13.00
zapraszamy na spacery z edukatorami w ramach biletu wstępu do Ogrodu!

Cztery szklarnie Ogrodu Botanicznego UW

Tropiki w centrum Warszawy!

Zapraszamy do Palmiarni oraz szklarni tropikalnej i subtropikalnej! (z powodów technicznych oranżeria jest zamknięta dla zwiedzających do odwołania)
Dostępne są od WTORKU do NIEDZIELI w godzinach dostępności Ogrodu: 10.00 – 20.00 (ostatnie wejście o godz. 19.20).

Zajęcia z edukatorami dla grup zorganizowanych
ZAPISY → wycieczki.ogrod@uw.edu.pl
Realizowane projekty z Funduszy Europejskich
Projekty dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego: Botaniczne Archiwalia - etap IV: umowa nr 02972/23/FPK/DMiSK, wysokość dotacji na rok 2023: 43 890 zł Botaniczne Archiwalia - etap IV: umowa nr 113096/25/FPK/DMiSK, wysokość dotacji na lata 2025–2027: 335 800 zł.

Używamy plików cookie, aby poprawić komfort korzystania z naszej witryny. Przeglądając tę stronę, zgadzasz się na używanie przez nas plików cookie.

Więcej Akceptuję