Pokrzyk wilcza jagoda - Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego

Pokrzyk wilcza jagoda

Ta, z pozoru zwykła bylina używana była wraz z innymi ziołami do sporządzania “maści czarownic”, którą wiedźmy nacierały się przed lotem na miotle! Co to za magiczna roślina i skąd wzięły się te wierzenia?

Atropa belladonna, Wikimedia Commons

To Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna). Możecie ja spotkać w lasach na południu Polski i oczywiście w naszym Ogrodzie Botanicznym. 

Cała roślina jest trująca. Pokrzyk wilcza jagoda ma długą historię zastosowania leczniczego, jednak złą sławę zawdzięcza właściwościom halucynogennym i jako afrodyzjak. W leczeniu niskimi dawkami, pod ścisłą kontrolą lekarza, te wyjątkowo niebezpieczne alkaloidy zawarte w pokrzyku wykazują działanie terapeutyczne. W większych dawkach powodują m.in. halucynacje, splątanie i śmierć.

Największe stężenie alkaloidów znajdziemy w jej korzeniach i owocach, czyli czarnych, błyszczących wielonasiennych jagodach. Od wieków uważana była za ziele o dużym potencjale leczniczym oraz wykorzystywana w medycynie ludowej. 

Zawiera substancje powodujące stany deliryczne, odrywające od rzeczywistości. Może dlatego upodobały ją sobie czarownice? Łacińska nazwa rośliny to Atropea belladonna! Atropos to jedna z bogiń losu w mitologii Greckiej. Ta która przecina nić losu/ życia. 

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna), fot. T. Oates

Natomiast belladonna to: piękna kobieta. Pokrzyk służył kobietom do malowania ust i policzków oraz był wkraplany do oczu, aby rozszerzyć źrenice i nadać im połysk. 

Atropa belladonna, rośnie wśród roślin lekarskich. Z tym działaniem związana jest też nazwa łacińska roślin. W dawnej medycynie ludowej (a może bardziej właściwie: wśród wiedźm i szeptuch), to właśnie między innymi w tym celu był stosowany pokrzyk wilcza jagoda.

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna) jest taksonem bliskim zagrożenia i objętym ochroną gatunkową w Polsce. Występuje w południowej części kraju, w niższych położeniach Karpat i Sudetów (najwyżej sięga do 1100 m n.p.m.) oraz rzadko w pasie południowych wyżyn. Przez Polskę przebiega północna granica zasięgu gatunku.

Rośnie na zrębach i wiatrołomach, a także w lasach i zaroślach, jest gatunkiem charakterystycznym dla zbiorowisk porębowych, niekiedy spotyka się go w buczynie.

Pokrzyk wilcza jagoda jest okazałą byliną dorastającą do 1,5 – 2 m wysokości, należącą do rodziny psiankowatych (Solanaceae).

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
Fot. I. Kirpluk

Ma bardzo charakterystyczne 5-krotne kwiaty, zwieszające się, na ogół po jednym, w kątach liści. Kielich o łatkach rozpostartych gwiaździście, ma długość do 2 cm i powiększa się w czasie owocowania. Korona jest brudnofioletowa, w dole i wewnątrz żółtawa z fioletowymi żyłkami, długości 2,5 – 3 cm. Kwiaty są zapylane przez owady, rzadko dochodzi do samozapylenia.

Owocem jest kulista, czarna i lśniąca, wielonasienna jagoda z fioletowym sokiem. Nasiona rozsiewane są endozoochorycznie (przenoszenie zjadanych diaspor wewnątrz organizmu, a następnie ich wydalanie na zewnątrz) przez ptaki.

Pokrzyk wilcza jagoda jest rośliną leczniczą i silnie trującą. Wszystkie części pokrzyku, zarówno świeże jak i wysuszone, są trujące. Działanie toksyczne rośliny obniża się dopiero po długim jej przechowywaniu. Pokrzyk wilcza jagoda zawiera m.in. alkaloidy tropanowe: hioscyjaminę, atropinę i skopolaminę, pochodne kumaryny, flawonoidy.

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
fot. I. Kirpluk

Surowcem farmaceutycznym są liście i korzenie pokrzyku. Stosuje się je jako środek uspokajający w napadach astmy i w leczeniu bólu, a obecnie szczególnie w skurczach brzusznych oraz w obrębie dróg żółciowych. Wydzielone alkaloidy wykorzystuje się jako środki trankwilizujące, rozkurczowe i w kroplach do oczu – rozszerzających źrenicę oka.

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
fot. I. Kirpluk

Pozyskiwanie pokrzyku z naturalnych stanowisk jako cennego surowca dla przemysłu farmaceutycznego doprowadziło do zubożenia lub zniszczenia niektórych jego stanowisk w Polsce. Obecnie surowiec pozyskuje się z roślin uprawianych.


Wraz z rokiem tematycznym – Detektywistyczny Botaniczny – prowadzimy cykl o roślinach zagadkowych, tajemniczych, niebezpiecznych, zaskakujących i fascynujących.

Tą historią podzieliła się Monika Pyszna → edukatorka z Pracowni Edukacji Ogrodu Botanicznego UW.

Zielona oaza w sercu wielkiego miasta!

OTWARCIE SEZONU
w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego
– 21 marca o godz. 10.00

Od 21 marca zapraszamy do wiosennego Ogrodu Botanicznego.
W marcu i kwietniu Ogród i szklarnie dostępne będą codziennie i w dni świąteczne
w godzinach 10.00 – 18.00. Kasy będą czynne do godz. 17.00.

Ostatnie wejście do szklarni o godz. 17.20. W poniedziałki szklarnie są nieczynne.

W każdą sobotę i niedzielę o godz. 13.00
zapraszamy na spacery z edukatorami!

Las tropikalny w centrum Warszawy

Szklarnie

Do 15 marca SZKLARNIE są dostępne w weekendy i dni świąteczne w godzinach 11.00 – 16.00 (ostatnie wejście o 15.20)

Bilety są dostępne na miejscu w kasie do godz. 15.20 oraz na stronie kupbilet.pl

Od 21 marca szklarnie będą czynne od wtorku do niedzieli
w godzinach dostępności ogrodu.

Zajęcia z edukatorami dla grup zorganizowanych
Zapisy → wycieczki.ogrod@uw.edu.pl
Realizowane projekty z Funduszy Europejskich
Projekty dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego: Botaniczne Archiwalia - etap IV: umowa nr 02972/23/FPK/DMiSK, wysokość dotacji na rok 2023: 43 890 zł Botaniczne Archiwalia - etap IV: umowa nr 113096/25/FPK/DMiSK, wysokość dotacji na lata 2025–2027: 335 800 zł.

Używamy plików cookie, aby poprawić komfort korzystania z naszej witryny. Przeglądając tę stronę, zgadzasz się na używanie przez nas plików cookie.

Więcej Akceptuję